یونسکو آیین تهیه «سمنو» در تاجیکستان را بهعنوان میراث فرهنگی ناملموس بشریت به ثبت رساند. این خوراک سنتی که در فرهنگ مردم منطقه نمادی از زایش دوباره طبیعت، برکت، امید و همبستگی اجتماعی است، در آیینهای نوروزی تاجیکستان، ایران و افغانستان جایگاه ویژهای دارد و نقشی مؤثر در پاسداشت سنتهای نوروز و تقویت مشارکت جمعی ایفا میکند.
سمنو از شاخصترین نمادهای جشن نوروز در حوزه تمدنی پارسیان بهشمار میرود و در ایران، تاجیکستان و افغانستان با نامها و شیوههای محلی گوناگون تهیه میشود.
این خوراک که از جوانه گندم به دست میآید، بازتابدهنده مفاهیمی چون رویش دوباره طبیعت، فراوانی نعمت، امید به آینده و پیوندهای اجتماعی است.
بر اساس این سنت کهن، پخت سمنو فرایندی چندساعته دارد و معمولاً زنان نقش اصلی را در آمادهسازی، نظارت و همزدن دیگ بزرگ سمنو بر عهده دارند. این آیین اغلب در شبهای منتهی به نوروز برگزار میشود و با شعرخوانی، آوازهای محلی، موسیقی و گردهماییهای خانوادگی همراه است.
یکی از مشهورترین ابیات این مراسم چنین است:
«سمنو در جوش و ما کفچهزنیم، دیگران در خواب و ما دفچهزنیم.»
یونسکو در گزارش خود تأکید کرده است که ثبت این آیین به معنای بهرسمیت شناختن ارزش فرهنگی روایت تاجیکی آن است، در حالی که سمنو میراثی مشترک میان ملتهای حوزه نوروز به شمار میآید و در کشورهای مختلف با ویژگیهای محلی حفظ شده است.
این نهاد همچنین یادآور شده که سمنو در تاجیکستان صرفاً یک غذای سنتی نیست، بلکه بخشی از هویت فرهنگی و میراث معنوی مردم این کشور محسوب میشود و در انتقال دانش بومی، تقویت همبستگی اجتماعی و پاسداری از آیینهای نوروزی نقشی کلیدی دارد.
مقامهای فرهنگی تاجیکستان نیز این ثبت جهانی را دستاوردی مهم برای معرفی فرهنگ نوروزی در سطح بینالمللی دانسته و از توجه ویژه یونسکو به سنتهای آسیای مرکزی قدردانی کردهاند. به باور کارشناسان فرهنگی، ثبت سمنو در فهرست میراث جهانی میتواند به شناساندن بهتر سنتهای مشترک ایران، تاجیکستان و افغانستان کمک کرده و توجه جهانی را بیش از پیش به آیینهای نوروزی جلب کند.
دیدگاه شما چیست؟