دشت اسفراین و صفیآباد که قرنها سکوت تاریخ را در خود نهفته داشتند، اینبار با شناسایی ۲۴ محوطه پارینهسنگی، روایتگر فصل تازهای از پیشینه انسانی خراسان شمالی شدند؛ کشفیاتی که حضور جوامع شکارورز و گردآورنده را از دوره پلئیستوسن میانی تا آغاز هولوسن آشکار میسازد و جایگاه این منطقه را در مطالعات پیشتاریخ ایران برجستهتر میکند.
در پهنه گسترده خراسان شمالی، پژوهشهای تازه باستانشناسی بار دیگر پرده از رازهای کهن برداشت و به شناسایی ۲۴ محوطه پارینهسنگی انجامید؛ یافتههایی که همچون نشانههایی روشن، مسیر حضور انسانهای نخستین در این سرزمین را نمایان میسازند.
گذرگاه انسانهای نخستین
خراسان شمالی به دلیل موقعیت جغرافیایی ویژه خود، همواره پیونددهنده فلات ایران و دشتهای آسیای مرکزی بوده است. این ویژگی سبب شد هزاران سال پیش گروههای شکارورز و گردآورنده در جستوجوی منابع حیاتی، این دشتها را به عنوان محل زیست و عبور برگزینند. اکنون، پس از سدهها خاموشی، خاک اسفراین و صفیآباد از حضور این جوامع پرده برداشته است.
در میان محوطههای شناساییشده، پنج مکان دارای شواهد پارینهسنگی قدیم و ابزارهای سنگی ساطورمانند متعلق به پلئیستوسن میانی هستند. ویژگیهای فنی این ابزارها شباهت قابلتوجهی با مجموعههای کشفرود دارد و نشان میدهد انسانهای نخستین این منطقه، همانند دیگر نقاط شمال شرق ایران، به ساخت ابزارهایی برای شکار و بقا پرداختهاند.
اوج شکوفایی در پارینهسنگی میانی
دامنه این یافتهها به پارینهسنگی میانی گسترش مییابد؛ دورهای که شمار محوطهها به ۱۳ مورد افزایش یافته است. حضور شاخص صنایع لوالوا در این محوطهها، پیوندی روشن میان اسفراین و دیگر محوطههای شناختهشده فلات مرکزی و شمال شرق ایران برقرار میکند؛ پیوندی که از شبکهای گسترده از تعاملات و ارتباطات انسانی در گذشتههای دور حکایت دارد.
پژوهشها تنها به این دورهها محدود نمانده و شناسایی یک محوطه پارینهسنگی جدید و پنج محوطه فراپارینهسنگی نیز تداوم حضور انسان را از پلئیستوسن میانی تا آغاز هولوسن تأیید میکند. این یافتهها نشان میدهد دشت اسفراین و صفیآباد نهتنها گذرگاه، بلکه زیستگاهی پایدار برای انسان در طول هزاران سال بودهاند.
اهمیت یافتههای تاریخی
این کشفیات حقیقتی اساسی را روشن میکند: نبود شواهد پیشین از جوامع شکارورز در خراسان شمالی، نه به دلیل فقدان حضور انسانی، بلکه نتیجه کمبود مطالعات تخصصی پارینهسنگی بوده است. اکنون با تمرکز پژوهشگران بر این منطقه، هر بررسی تازه دریچهای نو به تاریخ پیشازتاریخ ایران میگشاید.
سرپرست ادارهکل میراث فرهنگی خراسان شمالی با اشاره به این موضوع میگوید:
با وجود شواهد ارزشمند محوطههایی همچون تپه قلعهخان و تپه پهلوان، همواره این پرسش مطرح بود که دیرینگی حضور انسان در خراسان شمالی به چه دورهای بازمیگردد؛ پرسشی که به دلیل نبود پژوهشهای هدفمند بیپاسخ مانده بود.
احمد دیناری با بیان اینکه این مطالعات از تابستان گذشته آغاز شد، افزود:
دشت اسفراین و صفیآباد به عنوان نخستین مناطق هدف انتخاب شدند و حاصل این بررسیها شناسایی ۲۴ محوطه پارینهسنگی بود که از فعالیت گسترده گروههای شکارورز گردآورنده در این منطقه حکایت دارد.
به گفته وی، در پنج محوطه شواهد پارینهسنگی قدیم و صنعت ساطوری مربوط به پلئیستوسن میانی شناسایی شده که از نظر فنی با مجموعههای کشفرود قابل مقایسهاند. همچنین در دوره پارینهسنگی میانی، تعداد محوطهها به ۱۳ مورد میرسد و وجود صنایع لوالوا ارتباط این منطقه را با محوطههای شمال شرق و فلات مرکزی ایران نشان میدهد. وی افزود در دوره پارینهسنگی جدید یک محوطه و در دوره فراپارینهسنگی پنج محوطه شناسایی شده که تداوم سکونت انسانی از پلئیستوسن میانی تا آغاز هولوسن را تأیید میکند.
دشت اسفراین و صفیآباد با محوطههای تازه شناساییشده خود، همچون کتابی گشوده در برابر پژوهشگران قرار گرفتهاند؛ کتابی که هر سنگ و هر ابزار آن، بخشی از روایت کهن زندگی انسان را بازگو میکند. امید آن میرود با ادامه این پژوهشها، بتوان تصویری جامع از مسیرهای مهاجرت، سکونت و زیست انسانهای نخستین در این سرزمین ترسیم کرد؛ تصویری که نهتنها تاریخ خراسان شمالی، بلکه پیشتاریخ فلات ایران را غنا میبخشد.
دیدگاه شما چیست؟