جمعه، ۱۰ بهمنماه ۱۴۰۴، با جشن سده مصادف است. در ادامه، با این مناسبت بیشتر آشنا میشویم.
جشن سده
منبع عکس: وبسایت fa.wikipedia.org. عکاس: نامشخص
جشن سده که با نامهایی همچون جشن آتش و جشن زمستان نیز شناخته میشود، یکی از کهنترین جشنهای ایران باستان است که هر سال در دهم بهمنماه برگزار میشود. این جشن از مهمترین آیینهای مرتبط با آتش به شمار میرود و نمادی از غلبه گرما و روشنایی بر سرمای زمستان است. سده جایگاهی ویژه در میان جشنهای زمستانی دارد و از گذشته تا امروز بهعنوان نشانهای از امید، همبستگی و پیوند انسان با طبیعت شناخته میشود.
درباره نام سده دیدگاههای گوناگونی وجود دارد. یکی از رایجترین باورها این است که سده به معنای عدد ۱۰۰ است و به ۱۰۰ روز مانده تا پایان زمستان اشاره دارد. برخی نیز آن را مربوط به گذشت ۱۰۰ شب از آغاز زمستان میدانند. در هر ۲ برداشت، سده به نقطهای مهم در چرخه سال اشاره میکند؛ زمانی که سختی سرما رو به پایان میرود و روزها آرامآرام بلندتر و روشنتر میشوند.
تاریخچه پیدایش جشن سده در اسطورههای ایران باستان به دوران هوشنگشاه بازمیگردد. بر پایه روایتها، هوشنگ هنگام نبرد با جانوری خطرناک، سنگی پرتاب میکند که به سنگی دیگر برخورد میکند و جرقهای پدید میآید. این جرقه باعث کشف آتش میشود و انسان راهی تازه برای روشنایی، گرما و ادامه زندگی مییابد. از آن زمان، آتش بهعنوان نیرویی مقدس و زندگیبخش در فرهنگ ایرانی جایگاه ویژهای پیدا میکند و جشن سده به پاس این کشف بزرگ شکل میگیرد.
آیین اصلی جشن سده افروختن آتش بزرگ است. در این روز، مردم هیزم و بوتهها را گرد هم میآورند و در فضای باز آتشی بزرگ روشن میکنند. این آتش نماد نور، دانایی و پیروزی بر تاریکی و سرما است. گرد آمدن مردم در کنار آتش و خواندن سرودها و شادی جمعی از بخشهای مهم این جشن به شمار میرود. سده جشنی همگانی است و برخلاف برخی آیینها به گروه یا طبقه خاصی محدود نبوده است.
آتش در فرهنگ ایران باستان صرفا وسیله گرما یا روشنایی نبود، بلکه نشانه پاکی و نظم در جهان به شمار میرفت؛ به همین دلیل، در جشن سده احترام ویژهای به آتش گذاشته میشد و مردم میکوشیدند این آیین را با نظم و احترام برگزار کنند. روشن کردن آتش در سده، نمادی از دور کردن بدیها، بیماری و سرمای سخت زمستان بود و به مردم امیدی تازه برای ادامه سال میبخشید.
جشن سده در گذشته در مناطق گوناگون ایران برگزار میشد و هنوز هم در میان زرتشتیان ایران، به ویژه در شهرهایی مانند یزد و کرمان، با شکوه خاصی زنده نگه داشته شده است. در این مناطق، سده فرصتی برای گردهمایی، حفظ سنتها و انتقال آیینهای کهن به نسلهای جوانتر فراهم میکند. حضور گردشگران در این مراسم نیز باعث شده است سده بهعنوان یکی از جاذبههای فرهنگی زمستانی ایران شناخته شود.
سده را میتوان نقطه اوج جشنهای آتش در زمستان دانست. پیش از سده، جشن نوسره با آتشهای کوچک برگزار میشد و سده، با آتشی بزرگ و فراگیر، ادامه این مسیر بود. این پیوستگی نشان میدهد که جشنهای ایران باستان با دقت و هماهنگی با طبیعت شکل گرفته بودند و هر آیین بخشی از چرخهای بزرگتر به شمار میرفت.
امروزه جشن سده معنایی فراتر از آیینی باستانی دارد و به نمادی از هویت فرهنگی ایران تبدیل شده است. این جشن یادآور پیوند دیرینه انسان با طبیعت، احترام به عناصر زندگیبخش و ارزش همبستگی اجتماعی است. بازشناسی و معرفی سده میتواند برای گردشگران فرهنگی فرصتی ارزشمند فراهم کند تا با یکی از ریشهدارترین جشنهای ایرانی آشنا شوند؛ جشنی که پیام آن حتی پس از هزاران سال همچنان روشن و زنده باقی مانده است.
دیدگاه شما چیست؟