۵ بهمن؛ جشن نوسره

یکشنبه، ۵ بهمن ۱۴۰۴، با جشن نوسره مصادف است؛ در ادامه، با این مناسبت بیشتر آشنا می‏‌شویم.

جشن نوسره

پنجم بهمن‌ماه در فرهنگ ایران باستان با جشنی به نام نوسره شناخته می‌شود؛ جشنی که ۵ روز پیش از جشن بزرگ سده برگزار می‌شد و به‌نوعی پیشواز این آیین مهم به شمار می‌رفت. نوسره در باورهای کهن ایرانیان نمادی از نزدیک شدن به روشنایی، گرما و پیروزی نور بر سرمای زمستان بود و جایگاهی ویژه در میان جشن‌های زمستانی داشت. این جشن نشان می‌دهد که ایرانیان باستان برای گذر تدریجی فصل‌ها و تغییرات طبیعت، آیین‌هایی دقیق و معنادار در نظر گرفته بودند.

واژه نوسره به معنای آتش تازه یا آتش نو دانسته می‌شود و همین معنا به‌خوبی با ماهیت این جشن هماهنگ است. در این روز، مردم با افروختن آتش‌های کوچک بر بام خانه‌ها، بلندی‌ها یا حیاط‌ها، خود را برای جشن سده آماده می‌کردند. این آتش‌ها نشانه‌ای از پاکی، امید و زنده نگه داشتن گرما در دل روزهای سرد سال بود. باور عمومی بر این بود که روشن کردن آتش، نیروهای ناخوشایند، بیماری و سرمای سخت زمستان را دور می‌کند.

جشن نوسره بیشتر در نواحی شمالی ایران مانند گیلان، طبرستان و بخش‌هایی از مازندران رواج داشت و آیین‌های آن رنگ‌وبوی محلی به خود می‌گرفت. در این مناطق، مردم پس از روشن کردن آتش گرد هم می‌آمدند و شب را با گفت‏وگو، داستان‌گویی و یادآوری خاطرات می‌گذراندند. خوراک‌های ساده محلی، نان تازه و نوشیدنی‌های گرم بخشی از فضای این شب بود و حضور جمعی، حس امنیت و همبستگی را تقویت می‌کرد.

نوسره، در مقایسه با سده، جشنی آرام‌تر و خانوادگی‌تر به شمار می‌رفت. اگر سده نماد آتش بزرگ و همگانی بود، نوسره آتش‌های کوچک اما پرمعنا را در دل خانه‌ها روشن می‌کرد. این تفاوت نشان می‌دهد که جشن‌های ایران باستان تنها به نمایش بیرونی محدود نبودند، بلکه به زندگی روزمره و فضای خصوصی خانواده‌ها نیز راه پیدا می‌کردند و میان فرد، خانواده و جامعه پیوند ایجاد می‏کردند.

نوسره را به‌طورکلی می‌توان مقدمه‌ای آیینی و نمادین برای جشن سده دانست. این پیوستگی میان ۲ جشن بیانگر نگاه پیوسته ایرانیان باستان به زمان و طبیعت است؛ نگاهی که در آن هیچ رویدادی جدا از چرخه بزرگ سال و فصل‌ها معنا نداشت. نوسره با آتش‌های کوچک آغاز می‌شد و سده با آتشی بزرگ و فراگیر ادامه می‌یافت.

امروزه جشن نوسره کمتر شناخته شده است و کمتر موردتوجه عموم مردم قرار می‌گیرد؛ اما همچنان به‌عنوان بخشی ارزشمند از میراث آیینی ایران اهمیت دارد. بازشناسی این جشن می‌تواند برای علاقه‌مندان به فرهنگ فرصتی برای آشنایی با لایه‌های کمتردیده‌شده آیین‌های ایرانی فراهم کند؛ آیین‌هایی که نشان می‌دهند پیوند انسان با طبیعت، نور و گرما از دیرباز در فرهنگ این سرزمین جایگاهی پررنگ داشته است.