روزشمار؛ ۲۸ مرداد ماه ۱۴۰۴

سه‌شنبه ۲۸ مرداد ماه ۱۴۰۴، برابر با ۱۹ آگوست ۲۰۲۵، مصادف با هشت رویداد است: کودتای ۲۸ مرداد، سالروز فاجعه آتش زدن سینما رکس آبادان، گشایش مجلس خبرگان، روز جهانی عکاسی، روز جهانی انسان دوستی، روز جهانی اورانگوتان، آغاز هفته و روز هوانوردی و روز سیب‌زمینی. در ادامه به معرفی این رویدادها می‌پردازیم.

رویدادهای ۲۸ مرداد ۱۴۰۴: 

• کودتای ۲۸ مرداد
• سالروز فاجعه آتش زدن سینما رکس آبادان
• گشایش مجلس خبرگان
• روز جهانی عکاسی
• روز جهانی انسان دوستی
• روز جهانی اورانگوتان
• آغاز هفته و روز هوانوردی
• روز سیب زمینی

کودتای ۲۸ مرداد (کودتای آمریکا برای بازگرداندن شاه)

یکی از مهم‌ترین رویدادهای ۲۸ مرداد در ایران، کودتای سال ۱۳۳۲ است که با نام کودتای ۲۸ مرداد شناخته می‌شود. این اتفاق در تاریخ معاصر ایران آن‌قدر حائز اهمیت است که برخی مورخان، سرنوشت سیاسی ایران را دستخوش پیامدهای این رویداد تاریخی می‌دانند. در بسیاری از مقالات، آثار و کتاب‌های تاریخی مشهورترین مورخان و کارشناسان تاریخی، واقعه ۲۸ مرداد سال ۱۳۳۲ بررسی و پیامدهای آن شرح داده شده است.

در ۲۸ مرداد سال ۱۳۳۲، دولت دکتر محمد مصدق، که دولتی مردمی و برخاسته از دل جامعه بود، با دخالت دولت‌های خارجی سرنگون شد. از مهم‌ترین دلایل سرنگونی دولت مصدق، مقابله کشورهای غربی با فروش مستقل نفت ایران در بازارهای جهان بود. استقلال اقتصادی ایران در بازار جهانی نفت، بیم وقوع جنبشی ضداستعماری در مشرق‌زمین را برای دولت‌هایی مانند آمریکا و انگلیس ایجاد می‌کرد؛ ازطرفی، با آغاز به ‌کار دولت مصدق، الگوی سیاسی جدیدی در ایران شکل گرفت که دولت‌های غربی از گسترش آن در خاورمیانه بیم داشتند.

ساختار سیاسی متزلزل و نوپای دولت ایران و ناآگاهی سیاستمداران داخلی از تحولات جهانی باعث شد اختلافات میان نخست‌وزیر و شاه تشدید شود و راه را برای ایجاد کودتایی بزرگ و سقوط دولت مصدق باز کند. پس از روی کار آمدن محمد مصدق، دولت انگلیس دسترسی به منابع نفتی ایران را از دست داد. ایالات متحده آمریکا نیز حضور و مداخله خود در ایران را خلاف جهت‌گیری‌های دولت مصدق می‌دید؛ ازاین‌رو، کمک‌های مالی و سیاسی زیادی به مخالفان دولت مصدق می‌کرد.

در نهایت، با افزایش نارضایتی مردم از وضعیت اقتصادی و سیاسی و تبلیغات گسترده ضد مصدق، کودتای ۲۸ مرداد با حمایت انگلیس و آمریکا به وقوع پیوست. محمدرضا شاه که پیش از این واقعه کشور را ترک کرده بود، به تهران برگشت و قدرت کامل را دوباره به ‌دست گرفت. دوره سلطنت پهلوی پس از کودتای ۲۸ مرداد را با نام «دوران سلطنت مطلقه» می‌شناسند.

سالروز فاجعه آتش زدن سینما رکس آبادان

۲۸ مرداد سال ۱۳۵۷ یکی از سیاه‌ترین روزها در تاریخ ایران است. در این روز، فاجعه آتش‌سوزی سینما رکس آبادان رخ داد که در این حادثه تلخ، بیش از ۶۰۰ نفر در آتش سوختند. آتش‌سوزی در سینما رکس آبادان هم‌زمان با سانس پایانی فیلم «گوزن‌ها» رخ داد. آمار جان‌باختگان این سانحه به‌طور دقیق مشخص نشد؛ برخی نهادها تعداد کشته‌های فاجعه سینما رکس آبادان را ۴۷۹ نفر اعلام کردند و بقیه مصدوم یا دچار سوختگی‌های شدید شدند.

در فاجعه آتش‌سوزی سینما رکس آبادان، برخی از خانواده‌ها بیش از ۱۰ نفر از اعضای خانواده خود را از دست دادند. پس از این سانحه، مردم آبادان تا مدت‌های طولانی عزادار بودند و به احترام خانواده‌های داغ‌دیده، در بسیاری از خانه‌ها نیمه‌باز بود. سینما رکس پس از آتش‌سوزی به مخروبه‌ای تبدیل و در نهایت، در سال ۱۳۸۴ به‌طور کامل تخریب شد. پس از تخریب این بنا، مجتمعی تجاری به‌جای آن ساخته شد؛ اما با وجود گذشت سال‌های طولانی از سانحه آتش‌سوزی سینما رکس، هنوز مردم آبادان با عبور از مقابل این مجتمع، از واقعه آتش‌سوزی یاد می‌کنند و یاد جانباختگان را گرامی می‌دارند.

در حادثه آتش‌سوزی سینما رکس آبادان، پیش از گسترش آتش، نشست گاز در سالن سینما سبب خفگی و بیهوشی بسیاری از افراد حاضر در سالن شده بود؛ به ‌همین دلیل، افراد کمی فرصت فرار از این سالن را پیدا کردند. متاسفانه بیهوشی و مرگ پیش از گسترش آتش، سبب سوختگی شدید افراد در این سانحه شد و هویت تعداد زیادی از آن‌ها هرگز مشخص نشد. به‌جز افراد کمی که قابل شناسایی بودند، دیگر قربانیان حادثه سینما رکس به‌صورت ناشناس به‌ خاک سپرده شدند.

با وجود گذشت حدود ۵۰ سال از سانحه سینما رکس آبادان، هنوز ابهامات زیادی درباره این حادثه دل‌خراش وجود دارد. روز ۲۸ مرداد به‌دلیل وقوع این سانحه، همچنان روزی تلخ و سیاه است که خاطراتی آزاردهنده را برای مردم آبادان یادآوری می‌کند.

گشایش مجلس خبرگان

مجلس خبرگان قانون اساسی با هدف بررسی نهایی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران در تاریخ ۲۸ مرداد سال ۱۳۵۸ شروع به ‌فعالیت کرد. انتخابات این مجلس، ۲ هفته پیش از آغاز به ‌کار آن (در تاریخ ۱۲ مرداد ۱۳۵۸) انجام شده بود. مجلس خبرگان قانون اساسی با حضور ۷۵ نماینده افتتاح شد و ریاست آن را «حسینعلی منتظری» بر عهده داشت. اعضای این مجلس وظیفه داشتند نسخه نهایی قانون اساسی برای برگزاری همه‌پرسی مردمی را بررسی و آماده کنند.

پیش از تصمیم به‌ گشایش مجلس خبرگان قانون اساسی، قرار بود همه‌پرسی عمومی برای تصویب قانون اساسی برگزار شود؛ اما با تصمیم‌گیری‌های جدید، گروهی به‌عنوان «موسسان طرح» با رای‌گیری از مردم تشکیل شد تا جزءبه‌‌جزء قانون اساسی را پیش از همه‌پرسی بررسی کنند. این مجلس تنها حدود ۳ ماه فعالیت کرد و در سال‌های بعد، جای خود را به شورای بازنگری قانون اساسی داد. در مجلس خبرگان قانون اساسی، نمایندگانی از گروه‌های سیاسی مختلف و نهادهای جمهوری اسلامی حضور داشتند.

پیش از بررسی قانون اساسی توسط مجلس خبرگان قانون اساسی، پیش‌نویسی از آن توسط «حسن حبیبی»، نماینده امام خمینی، تدوین شده بود. ازآنجا‌که اختلاف‌هایی میان مراجع و صاحب‌منصبان وقت درباره نحوه برگزاری همه‌پرسی قانون اساسی ایجاد شد، امام خمینی با هم‌فکری «سید محمود طالقانی» تصمیم به راه‌اندازی مجلس خبرگان قانون اساسی گرفتند تا نسخه نهایی قانون اساسی برای همه‌پرسی میان مردم به‌دست این گروه تدوین شود.

از معروف‌ترین نمایندگان حاضر در مجلس خبرگان قانون اساسی می‌توان به سید محمد بهشتی، سید محمود طالقانی، محمدجواد باهنر، ابوالحسن بنی صدر، ناصر مکارم شیرازی و عبدالله جوادی آملی اشاره کرد.

روز جهانی عکاسی

روز ۲۸ مرداد برابر با ۱۹ آگوست، روز جهانی عکاسی است. در ۱۹ آگوست سال ۲۰۱۰، حدود ۲۷۰ عکاس در ۱ گالری آنلاین جهانی تصاویر خود را به ‌اشتراک گذاشتند و بازدیدکنندگانی از حدود ۱۰۰ کشور از این گالری بازدید کردند؛ استقبال زیاد از این رویداد سبب شد ۱۹ آگوست به‌عنوان روز جهانی عکاسی نام‌گذاری شود. این روز فرصتی برای تجلیل از عکاسی و هنرمندان عکاس به‌عنوان فعالان عرصه‌های مختلف از هنر و صنعت تا علم و تاریخ به ‌شمار می‌رود و عکاسان سراسر جهان را به اشتراک‌گذاری تصاویر خود با دیگران تشویق می‌کند.

تاریخچه عکاسی به‌شکل امروزی آن به سال ۱۸۳۹ بازمی‌گردد. در آن زمان برای ثبت تصاویر از ورقه‌ای مس با پوشش نقره استفاده می‌کردند و هنوز خبری از نگاتیو نبود؛ این روش توسط آکادمی علوم فرانسه اختراع شد و در آن جزئیات تصویر بسیار مشخص بود. ۴۵ سال پس از آن (در سال ۱۸۸۴)، تکنیک عکاسی با ورقه‌های مس و نقره به‌دست عکاسی آمریکایی اصلاح شد و صفحه مسی جای خود را به صفحه کاغذی پوشیده با ژل خشک داد؛ به این ترتیب، دیگر نیاز نبود عکاسان ورقه‌های سنگین مسی را حمل کنند.

در سال ۱۸۸۸ با اختراع نخستین دوربین کداک، همه افراد امکان تصویربرداری را پیدا کردند. از آن پس، با رشد روزافزون فناوری و پیدایش دوربین‌های دیجیتال، عکاسی روزبه‌روز به فرایندی ساده‌تر تبدیل شد و دوربین‌های عکاسی با سرعت زیادی رشد کردند. امروزه با وجود سهولت ثبت تصاویر برای همه افراد، همچنان عکاسی هنری و صنعتی به‌عنوان فعالیتی خلاقانه و علمی شناخته می‌شود.

روز جهانی انسان دوستی

روز جهانی انسان‌دوستی، که با نام روز جهانی بشردوستی نیز شناخته می‌شود، با ۱۹ آگوست (۲۸ مرداد) مصادف است. پیشینه این نام‌گذاری به سال ۲۰۰۳ بازمی‌گردد که در روز ۱۹ آگوست آن سال، بمب‌گذاری در هتلی در شهر بغداد، ‌جان ۲۲ امدادگر داوطلب را گرفت. نماینده ویژه دبیر کل سازمان ملل متحد در کشور عراق نیز در میان این امدادگران بود. ۵ سال پس از این حادثه، مجمع عمومی سازمان ملل متحد با تصویب قطعنامه‌ای، روز ۱۹ آگوست برابر با ۲۸ مرداد را به‌عنوان روز جهانی انسان‌دوستی نام‌گذاری کرد.

هدف از نام‌گذاری روز جهانی انسان‌دوستی، جلب‌توجه جهانیان به حمایت و پشتیبانی از انسان‌ها در نقاط مختلف جهان و انجام کارهای بشردوستانه است. تضمین حفاظت از جان امدادگران و غیرنظامیان در شهرهای مختلف دنیا از مهم‌ترین شعارها در روز جهانی انسان‌دوستی به‌ شمار می‌رود.

شهرها و کشورهای درگیر جنگ ازجمله مناطق مهم برای جلب کمک‌های بشردوستانه هستند. بسیاری از افراد به‌خصوص زنان و کودکان در مناطق جنگی در معرض تهدیدهایی قرار دارند که نیازهای نخستین آن‌ها را هدف گرفته‌اند. قحطی و گرسنگی، ناامنی  و بهداشت محیطی نامناسب ازجمله مخاطرات پیش روی افراد در مناطق جنگ‌زده به شمار می‌روند.

ازآنجایی‌که امدادگران زیادی در راه انجام فعالیت‌های انسان‌دوستانه جان خود را از دست می‌دهند، روز جهانی انسان‌دوستی بهانه‌ای برای تجلیل از این افراد است. متاسفانه با وجود وضع قوانین سخت‌گیرانه در برخورد با جنایت‌های بشری، همچنان انسان‌های زیادی برای دستیابی به آزادی، امنیت و آرامش، بهایی سنگین می‌پردازند؛ ازاین‌رو، نیاز به انجام فعالیت‌های بشردوستانه در نقاط مختلف جهان بیشتر از گذشته احساس می‌شود. گروه‌های مختلف مردمی و امدادی در بسیاری از شهرهای جهان در روز ۱۹ آگوست، تجمع‌های مسالمت‌آمیز برگزار می‌کنند تا بر پایان مصونیت از مجازات مجرمان تاکید کنند.

روز جهانی اورانگوتان

اورانگوتان‌ها از نخستین موجودات زنده روی کره زمین به ‌شمار می‌روند که دارای هوش بسیار زیاد هستند. تعداد اورانگوتان‌ها امروزه در نقاط مختلف جهان رو به کاهش است و خطر انقراض آن‌ها را تهدید می‌کند. با هدف توجه به این گونه ارزشمند میمون‌ها، روز ۱۹ آگوست برابر با ۲۸ مرداد به نام روز اورانگوتان نام‌گذاری شده است تا توجه سازمان‌ها و دولت‌های مختلف به حفاظت از این گونه پستاندار در نقاط مختلف جهان جلب شود.

نام‌گذاری روز اورانگوتان حاصل تلاش‌های بسیاری از سازمان‌های جهانی است که در زمینه حفاظت از جانوران و حیات‌وحش فعالیت می‌کنند. در روز اورانگوتان، سازمان‌های حفاظت از محیط‌زیست در بسیاری از کشورهای جهان متعهد می‌شوند در مسیر آگاهی‌رسانی عمومی و انجام فعالیت‌های آموزشی برای حفاظت از این گونه جانوری گام بردارند. جنگل‌زدایی، تجارت غیرقانونی حیات‌وحش، تخریب زیستگاه‌های انحصاری اورانگوتان‌ها، گسترش مزارع روغن پالم و قطع بی‌رویه درختان از مهم‌ترین تهدیدات زندگی اورانگوتان‌ها به شمار می‌روند.

یکی از مهم‌ترین اهداف نام‌گذاری روز جهانی اورانگوتان، بازسازی زیستگاه‌های طبیعی این جانوران در نقاط مختلف جهان است. انجام اقدامات جمعی در همه کشورها، به‌خصوص زیستگاه‌های اصلی اورانگوتا‌ن‌ها، تاثیر قابل‌توجهی بر رشد جمعیت این گونه جانوری و حفاظت از آن‌ها در برابر مرگ‌های زودرس خواهد داشت. براساس نظر زیست‌شناسان، دی ان ای اورانگوتان‌ها، اشتراک ۹۷ درصدی با انسان‌ها دارد؛ همچنین، این نژاد از میمون‌ها مهم‌ترین باغبانان جنگل هستند که نقشی موثر در پراکندگی بذر در جنگل‌ها ایفا می‌کنند.

آغاز هفته و روز هوانوردی

روز ۱۹ آگوست برابر با ۲۸ مردادماه، آغاز هفته و روز هوانوردی در تقویم ملی آمریکا است. در این روز با برگزاری همایش‌ها، نمایشگاه‌ها و رویدادهای متنوع در نقاط مختلف آمریکا، تاریخ هوانوردی و پیشرفت‌های فناوری پرواز گرامی داشته می‌شود. روز هوانوردی با سالروز تولد اورویل رایت (Orville Wright)، یکی از برادران معروف رایت که نخستین هواپیما را اختراع کردند، هم‌زمان است. نخستین‌بار در سال ۱۹۳۹، فرانکلین روزولت (Franklin Roosevelt)، رئیس‌جمهور وقت آمریکا، روز ۱۹ آگوست را به‌عنوان روز ملی هوانوردی در آمریکا اعلام کرد.

اورویل رایت نخستین کسی بود که توانست پروازی موفق را تجربه کند. او در تاریخ ۱۷ دسامبر ۱۹۰۳، به‌مدت ۱۲ ثانیه بر فراز کارولینای شمالی پرواز کرد. گرچه پیش از برادران رایت، اشخاص دیگری نیز اقدام به ‌ساخت هواپیما کرده بودند، این ۲ برادر به‌عنوان نخستین سازندگان هواپیما با استفاده از کنترل پرواز بال ثابت به‌ شمار می‌روند. امروزه، بیش از ۶ هزار مسافر در هر ثانیه بر فراز آسمان ایالات متحده آمریکا پرواز می‌کنند.

در هفته ملی هوانوردی آمریکا، دستاوردهای حوزه هوایی این کشور معرفی می‌شوند؛ مدرن‌ترین تجهیزات صنعت حمل‌ونقل هوایی در جهان متعلق به آمریکا است. موزه‌ها و بناهای تاریخی بسیاری در آمریکا و دیگر کشورهای جهان قرار دارند که با هدف بزرگداشت صنعت هوانوردی ساخته شده‌اند و گردشگران زیادی در طول سال از آن‌ها بازدید می‌کنند.

از معروف‌ترین دیدنی‌های آمریکا در حوزه صنعت هوانوردی این کشور می‌توان تالار مشاهیر ملی هوانوردی (National Aviation Hall Of Fame) در اوهایو (Ohio)، موزه هوایی فیلد مارچ (March Field Air Museum) در کالیفرنیا (California) و موزه ملی هواوفضا (National Air and Space Museum) در واشنگتن دی‌سی (Washington, D.C) را نام برد.

روز سیب زمینی

روز ۱۹ آگوست برابر با ۲۸ مردادماه، برابر با روز ملی سیب‌زمینی در تقویم ملی آمریکا است. پیشینه کشت این محصول غذایی پرطرفدار و پرمصرف در جهان به بیش از ۵ هزار سال قبل از میلاد مسیح می‌رسد. مصرف سیب‌زمینی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین و اصلی‌ترین مواد غذایی روزانه، در همه کشورهای جهان رایج است و در آمریکا نیز طرفداران زیادی دارد. در آمریکا از سیب‌زمینی برای پخت غذاهایی مانند نان، پنکیک و رول‌های خمیری استفاده می‌شود؛ این غذاها در وعده‌های مختلف روزانه سرو می‌شوند.

در هر کشوری از جهان، خوراک‌های متنوعی با سیب‌زمینی وجود دارند که می‌توان آن‌ها را بخشی از فرهنگ غذایی آن کشور نامید. سیب‌زمینی یکی از محبوب‌ترین مواد غذایی در دسته کربوهیدرات‌ها در جهان است که سهم قابل‌توجهی در سبد غذایی خانواده‌ها دارد. در برخی از دوران‌ها به‌خصوص زمان وقوع جنگ‌های جهانی، سیب‌زمینی تنها ماده غذایی در دسترس برای بسیاری از افراد بود که آن‌ها را از مرگ ناشی از گرسنگی نجات داد.

سیب‌زمینی در حال حاضر (سال ۱۴۰۴)، پنجمین محصول کشاورزی در جهان پس از گندم،‌ ذرت، برنج و نیشکر ازنظر میزان کشت است. پخت آسان، تنوع غذایی و قیمت ارزان از مهم‌ترین دلایل محبوبیت این ماده غذایی به ‌شمار می‌روند. از محبوب‌ترین خوراک‌های طبخ‌شده با سیب‌زمینی در آمریکا و دیگر کشورهای جهان می‌توان چیپس سیب‌زمینی، سیب‌زمینی سرخ‌کرده، سیب‌زمینی تنوری و پوره سیب‌زمینی را نام برد.