۹ آذر؛ جشن آذرگان یا آذر روز

یکشنبه ۹ آذر، روز آذرگان یا آذر روز، از جشن‌های کهن ایرانی است که در ستایش ایزد آتش برگزار می‌شود.

این آیین باستانی نمادی از پاکی، روشنایی و گرما است و ریشه در باورهای زرتشتی دارد. ایرانیان در این روز، با احترام به آتش، یاد نیکی و راستی را گرامی می‌دارند و شکر نعمت روشنایی را به‌جا می‌آورند.

هرآنچه باید درباره جشن آذرگان بدانید:

• جشن آذرگان چیست؟
• چرا در تقویم خورشیدی آذرگان روز سوم آذر جشن گرفته می‌شود؟
• آداب و رسوم کهن در برگزاری جشن آذرگان
• نمادها و آیین‌های ویژه: آتش، خانه و خانواده
• جشن آذرگان در آتشکده‌های ایران

جشن «آذرگان» چیست؟

جشن آذرگان یا آذرجشن یکی از دوازده جشن باستانی ایرانی است که با برابری نام روز (آذر) و ماه (آذر) برگزار می‌شود. روز نهم ماه آذر، که نام روز و ماه آذر بود، آذرگان نام گرفت که با روشن کردن آتش، نیایش و پایکوبی گرامی داشته می‌شد. ایرانیان باستان آتش را تجلی قدرت الهی و نماد روشنایی و زندگی می‌دانستند و احترام ویژه‌ای برای آن قائل بودند.

خانواده‌ها در جشن آذرگان اخگری از آتش مقدس آتشکده برمی‌داشتند و آن را در خانه روشن نگه می‌داشتند. آذرگان یادآور پیوند مردم با نور، حیات و نیایش اهورامزدا است و مراسم آن هنوز در برخی مناطق ایران و میان زرتشتیان برگزار می‌شود.

چرا در تقویم خورشیدی «آذرگان» روز سوم آذر جشن گرفته می‌شود؟

جشن آذرگان، به‌دلیل هم‌نام بودن روز و ماه، در روز نهم آذر در تقویم باستانی یزدگردی برگزار می‌شد و به همین دلیل، «آذر روز» نام گرفت؛ بااین‌حال، در تقویم خورشیدی امروز و گاه‌شمار رسمی، این جشن به سوم آذر منتقل شده است؛ چراکه اختلاف در طول ماه‌ها و تعداد روزهای سال ایجاد شده است. در تقویم قدیم، همه ۱۲ ماه سال ۳۰ روز داشتند؛ اما در تقویم جدید، ۶ ماه اول سال ۳۱ روز دارد و ۶ ماه دوم ۳۰ روز ثبت شده است؛ بنابراین، آذرگان، همچون دیگر جشن‌های دوازده‌گانه، ۶ روز عقب افتاده است و در سوم آذر برگزار می‌شود.

آداب و رسوم کهن در برگزاری جشن آذرگان

آتش محور اصلی مراسم جشن آذرگان بوده است. ایرانیان در این روز آتشکده‌ها را آذین می‌بستند، آتش می‌افروختند و با نیایش و شادمانی به جشن می‌پرداختند. در این روز، مردم چوب‌های خوش‌بو و اسپند بر آتش می‌ریختند و هر خانواده‌ای اخگری از آتش مقدس را به خانه می‌برد تا آن را تا پایان زمستان روشن نگه دارد.

آتش آذرگان نماد روشنایی، حیات و برکت بود و مردم باور داشتند که این آتش سرما و بلا را دور می‌کند. شرکت‌کنندگان در جشن، با پوشیدن لباس سفید، پاکیزگی خانه و انجام مراسم نیایش مخصوص آتش، شکرگزاری و سپاس خود را به ایزد آذر ابراز می‌کردند. گل آذریون نیز نماد آذرگان بوده است و به‌شکل گلی گرد با گلبرگ‌های زرد و میانه سیاه در مراسم حضور داشت. امروزه این جشن در برخی شهرها توسط زرتشتیان با آیین‌های سنتی برگزار می‌شود و نمادی از پیوند انسان با نور و زندگی را بازنمایی می‌کند.

نمادها و آیین‌های ویژه: آتش، خانه و خانواده

آذرگان در فرهنگ ایرانیان باستان جشنی برای گرامیداشت فروغ ایزدی و تقدیس آتش بود. آتش نه‌تنها منبع گرما، بلکه نمادی از پاکی، راستی و زندگی به شمار می‌رفت. در این روز، مردم در آتشکده‌ها و خانه‌های خود آتشی تازه می‌افروختند تا نشانه‌ای از نور، نوزایی و دوری از تاریکی باشد. خانواده‌ها گرد هم می‌آمدند، خوراکی‌های گرم می‌پختند و نیایش‌هایی برای سلامت، آرامش و روشنایی درونی بر زبان می‌آوردند.

آذرگان در فرهنگ ایرانیان پیوندی عمیق با همبستگی خانوادگی و اجتماعی داشت. افروختن آتش در حیاط یا بر بام خانه‌ها، همراه با شادی و تقسیم خوراکی‌هایی مانند نان، آجیل و شیرینی میان همسایگان، انجام می‌شد و روشن نگه داشتن آتش نمادی از پیوند انسانی و دوستی بود. متون کهن زرتشتی نیز آتش را نیرویی می‌دانند که مرز میان خیر و شر را روشن می‌کند؛ ازاین‌رو، جشن آذرگان یادآور فروغ خرد، پاکی و روشنایی در زندگی روزمره ایرانیان است.

جشن آذرگان در آتشکده‌های ایران

جشن آذرگان همچنان در برخی آتشکده‌های ایران برگزار می‌شود که فرصت ویژه‌ای برای تجربه آیین‌های کهن ایرانی فراهم می‌کند. ازجمله این مکان‌ها می‌توان به زیارتگاه «شاه مهرایزد» در کرمان و آتشکده «ورهرام» در یزد اشاره کرد که مراسم ویژه‌ای با افروختن آتش و نیایش‌های سنتی برگزار می‌کنند. اگر به جشن‌های باستانی ایران علاقه دارید، می‌توانید در این جشن شرکت کنید؛ اما پیش از رفتن، بهتر است با آتشکده تماس بگیرید و اطلاعات لازم درباره زمان و نحوه حضور را دریافت کنید. شرکت در این مراسم تجربه‌ای روحانی و فرهنگی از پیوند ایرانیان با آتش و نور را رقم می‌زند.