کاخ موزه سعدآباد

کاخ موزه سعدآباد مجموعه‌ای تماشایی در دامنه‌های سرسبز البرز است که با معماری باشکوه، باغ‌های چشم‌نواز و روایت‌های تاریخی خاندان پهلوی، یکی از محبوب‌ترین مقاصد گردشگری تهران به شمار می‌آید.

کاخ موزه سعدآباد، یکی از زیباترین و گسترده‌ترین مجموعه‌های تاریخی ایران، در دل طبیعت خوش‌هوای شمال تهران جای گرفته است. این مجموعه با کاخ‌های باشکوه، عمارت‌های تاریخی، موزه‌های جذاب و باغ‌هایی که قدم زدن در آن‌ها حسی از آرامش و شکوه گذشته را زنده می‌کند، هرساله گردشگران بسیاری را به‌سمت خود جذب می‌کند. ترکیب هنر، تاریخ و طبیعت در کاخ سعد آباد باعث شده است تا این کاخ نه‌تنها مقصدی گردشگری باشد، بلکه تجربه‌ای منحصربه‌فرد برای علاقه‌مندان به فرهنگ و تاریخ را رقم بزند.

در مجموعه کاخ سعدآباد، هر بنا داستانی از روزگار پهلوی‌ها و دوره‌های پیش از آن، از محل اقامت شاهان و شخصیت‌های تاریخی گرفته تا گنجینه‌هایی کم‌نظیر از صنایع‌دستی، پوشاک، ابزارها و آثار هنری، را روایت می‌کند. تجربه بازدید از کاخ سعدآباد فرصتی برای لمس تاریخ و مشاهده مسیر تغییرات اجتماعی و فرهنگی ایران فراهم می‌کند. اگر می‌خواهید بیشتر با بخش‌های مختلف مجموعه کاخ سعدآباد آشنا شوید، پیشنهاد می‌کنیم ادامه این مطلب را از دست ندهید.

کاخ موزه سعدآباد کجاست؟

• آدرس: شهر تهران، میدان تجریش، خیابان شهید جعفری، ضلع جنوبی میدان دربند (مشاهده روی نقشه)
• تلفن: ۲۷۹۴۰۰۰۰ ۰۲۱
• وبسایت: sadmu.ir
• اینستاگرام: Saadabadpalace@

کاخ‌ موزه سعدآباد در شمال تهران و در منطقه خوش‌آب‌وهوای دربند قرار گرفته است؛ جایی که دامنه‌های سبز البرز و آب‌وهوای مطبوع کوهستانی آن را به یکی از جذاب‌ترین مناطق پایتخت تبدیل کرده است. این مجموعه تاریخی در فضایی گسترده و جنگلی واقع شده است و دسترسی آسانی ازطریق خیابان ولیعصر و میدان تجریش دارد. موقعیت مکانی سعدآباد باعث شده است بازدیدکنندگان علاوه‌بر تماشای کاخ‌ها و موزه‌های متعدد، از طبیعت دل‌انگیز و مسیرهای پیاده‌روی آن لذت ببرند.

پیشنهاد می‌کنیم قبل از انتخاب محل اقامت در تهران مطلب رزرو هتل تهران را بخوانید تا با هتل‌های مناسب برای اقامت در این شهر آشنا شوید.

مسیر دسترسی به کاخ موزه سعدآباد

دسترسی به کاخ موزه سعدآباد به‌دلیل موقعیت مناسب آن در منطقه خوش‌آب‌وهوای دربند، برای گردشگران بسیار آسان است؛ از‌این‌رو، می‌توان با خودرو شخصی، اتوبوس، مترو یا تاکسی به‌راحتی به این مجموعه تاریخی و دیدنی رسید. کاخ سعدآباد ۲ درب ورودی اصلی دارد که گردشگران می‌توانند از آن‌ها برای ورود به مجموعه استفاده کنند.

مسیر دسترسی به کاخ سعدآباد ازطریق درب دربند

• وسیله نقلیه عمومی (مترو و اتوبوس): گردشگران می‌توانند با مترو خط ۱ یا اتوبوس به میدان تجریش بروند و سپس از میدان تجریش توسط تاکسی‌های خطی به کاخ سعدآباد برسند.
• خودرو شخصی: مسیر دسترسی به کاخ سعدآباد از میدان تجریش ازطریق خیابان دربند (ضلع شمالی میدان) به‌سمت بالا تا میدان دربند ادامه دارد. توجه داشته باشید که این مجموعه فاقد پارکینگ است و خودرو باید در میدان دربند یا اطراف آن پارک شود.

مسیر دسترسی به کاخ سعدآباد ازطریق درب زعفرانیه

• وسیله نقلیه عمومی ( مترو یا اتوبوس): از هر نقطه تهران با اتوبوس یا مترو خط ۱ به میدان تجریش بروید و سپس با استفاده از خطوط تاکسی، از ضلع غربی میدان تجریش (خیابان شهید ملکی) تاکسی‌های آصف یا اسدآباد را سوار شوید و در خیابان شهید طاهری پیاده شوید. از این خیابان با حدود ۱۰ دقیقه پیاده‌روی می‌توانید به درب زعفرانیه کاخ سعدآباد برسید.
• خودرو شخصی: از میدان تجریش وارد خیابان ولیعصر شوید و سپس به خیابان شهید فلاحی (زعفرانیه سابق) در سمت راست بروید. پس از رسیدن به چراغ قرمز، به راست بپیچید و وارد خیابان شهید طاهری شوید و آن را تا انتها ادامه دهید تا به درب زعفرانیه کاخ سعدآباد برسید. توجه داشته باشید که این مجموعه فاقد پارکینگ است و خودرو باید در خیابان‌های اطراف پارک شود.

تاریخچه کاخ موزه سعدآباد

کاخ سعدآباد، که امروزه به‌عنوان بزرگ‌ترین باغ و مجموعه تاریخی تهران شناخته می‌شود، روایت‌های تاریخی متعددی را در خود جای داده است. این منطقه در دوران قاجار پایه‌گذاری شد؛ زمانی که شمیران به‌عنوان منطقه‌ای ییلاقی، خوش‌آب‌وهوا و محبوب اعیان، اشراف و فرستادگان خارجی شناخته می‌شد و هریک تلاش داشتند باغ‌ها و اراضی ارزشمند آن را به تملک خود درآورند. در آن زمان، سعدآباد چندین کیلومتر از بافت اصلی تهران فاصله داشت و جزئی از شهرستان شمیران محسوب می‌شد. نخستین باغ‌ها و بناهایی که هسته اولیه این مجموعه را تشکیل می‌دادند در همین دوره ساخته شدند.

با به سلطنت رسیدن و قدرت گرفتن رضاخان پهلوی پس از کودتای ۱۲۹۹، تحولات گسترده‌ای در منطقه کاخ سعدآباد رخ داد. رضاخان که برخلاف بسیاری از دولتمردان قاجاری املاک موروثی چندانی نداشت، در پی ایجاد اقامتگاهی ییلاقی برای خود بود. او ابتدا باغی حدود ۷ هزار متر مربع با ۲ عمارت اندرونی و بیرونی در جعفرآباد خرید؛ جایی که امروزه به‌عنوان موزه مینیاتور استاد فرشچیان شناخته می‌شود. در مدت کوتاهی، باغ‌ها و محله‌های اطراف که متعلق به اشراف قاجار بودند نیز به تملک او درآمد و منطقه بزرگ و یکپارچه‌ای شکل گرفت که به نام یکی از محله‌های آن یعنی «سعدآباد» شناخته شد.

با آغاز سلطنت رضاشاه، این محدوده با مساحتی بیش از ۸۰۰ هزار متر مربع به املاک سلطنتی تبدیل شد؛ همچنین، برخی ساختمان‌های دوران قاجار حفظ شدند و کاخ‌های متعددی به دستور رضاشاه در نقاط مختلف باغ ساخته شد. این کاخ‌ها بعدها محل سکونت اعضای خانواده پهلوی یا مورداستفاده اداری، نظامی و خدماتی قرار گرفتند. در کنار این بناها، واحدهایی مانند اسطبل، گلخانه، گاوداری، مرغداری و زمین‌های ورزشی برای تامین نیازهای مجموعه ایجاد شد. اهمیت سعدآباد در دوره پهلوی به‌حدی بود که جلسات مهم سیاسی و اداری، ازجمله اجلاس سعدآباد در تیر ۱۳۱۶، در همین مجموعه برگزار می‌شد.

پس از جنگ جهانی دوم و انتقال قدرت به محمدرضا پهلوی، ساخت‌وسازهای تازه‌ای برای اسکان اعضای جدید خاندان سلطنتی انجام شد؛ بااین‌حال، کالبد اصلی باغ تقریبا دست‌نخورده باقی ماند. با پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷، کاخ‌های سلطنتی به دستور امام خمینی (ره) در اختیار دولت قرار گرفت تا به موزه تبدیل شوند. در مدت کوتاهی، عمارت‌ها در دسترس بازدید عموم قرار گرفتند و برخی ساختمان‌ها نیز بنابر تصمیم سازمان میراث‌فرهنگی به موزه‌های تخصصی هنر، گردشگری، علوم و… تبدیل شدند. در دیگر بناها نیز زندگی روزمره خاندان پهلوی ازطریق نمایش پوشاک، ظروف، سلاح‌ها و اشیای شخصی معرفی شد.

امروزه مجموعه فرهنگی - تاریخی سعدآباد، با ده‌ها موزه، عمارت تاریخی و فضاهای هنری، یکی از ارزشمندترین یادگارهای دوره قاجار و پهلوی در تهران محسوب می‌شود. این مجموعه علاوه‌بر کاربری گردشگری، همچنان میزبان برخی مراسم سیاسی و تشریفاتی جمهوری اسلامی ایران است و به‌عنوان یکی از مهم‌ترین نمادهای تاریخی پایتخت شناخته می‌شود.

پیشنهاد می‌کنیم قبل از برنامه‌ریزی سفر به این شهر سری به صفحه تور تهران در وبسایت بوکینگ بزنید و برای تهیه تور از همین صفحه اقدام کنید.

معماری کاخ موزه سعدآباد

معماری مجموعه کاخ‌های سعدآباد تلفیقی چشمگیر از سبک‌های اروپایی و ایرانی است؛ ترکیبی هنرمندانه که حاصل همکاری برجسته‌ترین مهندسان، معماران و هنرمندان داخلی و خارجی زمان خود بوده است. هریک از کاخ‌های این مجموعه، نه‌تنها بنایی تاریخی، بلکه نمونه‌ای ارزشمند از هنر معماری و تزیینات اصیل ایرانی محسوب می‌شود؛ همچنین، نشان می‌دهد چگونه ذوق هنری ایرانی در کنار معماری اروپایی فضاهایی منحصربه‌فرد و ماندگار خلق کرده است.

یکی از مهم‌ترین عمارت‌های سعدآباد کاخ سفید یا کاخ ملت است که طراحی آن را مهندس خرسندی و مهندس بوریس روسی بر عهده داشتند. ورودی این کاخ با ۴ ستون بزرگ به سبک رومی جلوه‌ای باشکوه دارد و نمای اصلی با سنگ‌های مرمر پوشیده شده است. تزیینات داخلی کاخ شامل گچ‌بری‌ها و عناصر هنری بی‌نظیر توسط هنرمندان برجسته‌ای چون غلامرضا پهلوان، عبدالکریم شیخان، حسین کاشی، استاد لرزاده و رضا ملائکه اجرا شده است. در مقابل کاخ سفید، ۲ اثر شاخص به چشم می‌خورد؛ یکی مجسمه چکمه‌های رضاخان است که پس از انقلاب از مجسمه اصلی جدا و به این محل منتقل شد و دیگری مجسمه آرش کمانگیر، اثر استاد ارژنگ، است که یکی از شناخته‌شده‌ترین نمادهای هنری مجموعه به شمار می‌آید.

کاخ سبز یکی دیگر از شاهکارهای معماری سعدآباد محسوب می‌شود که به‌دست میرزا جعفر کاشی، ملقب به «معمارباشی»، ساخته شده است و ساخت آن نزدیک به ۷ سال طول کشیده است. در نمای این کاخ، از سنگ‌های سبز معدن خمسه زنجان و سنگ مرمر خراسان استفاده شده است؛ به همین دلیل، به «کاخ مرمر» نیز شهرت دارد. فضای داخلی کاخ با آینه‌کاری‌های ظریف، کاشی‌کاری، گچ‌بری و تذهیب‌های استاد حسین بهزاد آراسته شده‌اند و خاتم‌کاری‌های آن توسط شاگردان استاد صنیع‌خاتم اجرا شده است. اتاق‌خواب رضا پهلوی نیز روبه‌روی تالار آینه این کاخ و با چشم‌اندازی چشم‌نواز به‌سمت دربند طراحی شده است.

کاخ شمس، با مساحت ۲۶۰۰ متر مربع، در بخش شمال غربی مجموعه کاخ سعدآباد قرار دارد که ساخت آن از سال ۱۳۱۴ تا ۱۳۱۸ طول کشیده است. این کاخ در ۲ طبقه و ۱ زیرزمین ساخته شده است و در معماری آن می‌توان نشانه‌هایی از سبک‌های اروپایی به‌ویژه معماری آلمانی را در کنار عناصر معماری ساسانی مشاهده کرد؛ ترکیبی که جلوه‌ای منحصربه‌فرد به این بنا بخشیده است.

از دیگر بناهای مهم سعدآباد کاخ اشرف پهلوی است. این کاخ را مهندس فرمانفرمائیان به‌دستور رضاشاه در زمینی با مساحت ۱۸۰۰ متر مربع ساخت؛ همچنین، نمای بیرونی این کاخ را در سال ۱۳۵۰ با سنگ مرمر بازسازی کردند. بسیاری از دیگر ساختمان‌های مجموعه را نیز در دوره قاجار و پهلوی اول ساختند و در دوره پهلوی دوم آن‌ها را بازسازی و تکمیل کردند.

ردپای هنرمندان ایرانی، با آثار ظریف و چشم‌گیرشان، در گوشه‌و‌کنار مجموعه کاخ سعدآباد دیده می‌شود که معماری این کاخ را به گنجینه‌ای ارزشمند از هنر و تاریخ تبدیل کرده است.

اگر قصد دارید با هواپیما به تهران سفر کنید،‌ بلیط هواپیما تهران را از سایت بوکینگ تهیه کنید.

کاخ های مجموعه سعدآباد

مجموعه سعدآباد، با بیش از ۱۸ کاخ و عمارت تاریخی، یکی از گسترده‌ترین و ارزشمندترین میراث‌های معماری، فرهنگی و تاریخی ایران است؛ کاخ‌هایی که هرکدام داستان، کاربری و معماری ویژه‌ای دارند و بازدید از آن‌ها سفری جذاب به تاریخ قاجار و پهلوی محسوب می‌شود. در ادامه، به معرفی کاخ‌های مجموعه سعدآباد می‌پردازیم.

کاخ احمد شاهی

کاخ احمد شاهی یکی از قدیمی‌ترین و اصیل‌ترین بناهای مجموعه سعدآباد است که ساخت آن در سال‌های پایانی حکومت قاجار آغاز شد. این عمارت در ابتدا به‌عنوان محل اقامت احمدشاه قاجار در نظر گرفته شد و در همان دوران شالوده اصلی ساختمان شکل گرفت.

روند ساخت و تکمیل کاخ احمد شاهی، به‌عنوان یکی از عمارت‌های ارزشمند مجموعه کاخ سعدآباد، با روی کار آمدن رضاخان و تثبیت حکومت پهلوی اول ادامه یافت و به سرانجام رسید. استفاده از مصالح مرغوب، طراحی کلاسیک و پلکان سنگی باشکوه در نمای ورودی، کاخ احمد شاهی را به یکی از زیباترین نشانه‌های معماری دوره گذار از قاجار به پهلوی تبدیل کرده است.

با وجود اهمیت تاریخی و معماری قابل‌توجه، کاخ احمد شاهی تاکنون به‌عنوان کاخ‌موزه افتتاح نشده است و بازدید از این عمارت برای عموم میسر نیست. تنها بخش‌های محدودی از بنا طی برخی پروژه‌های تحقیقاتی یا مرمتی موردتوجه قرار گرفته است.

کاخ سبز

کاخ سبز که با نام کاخ شهوند نیز شناخته می‌شود، در سمت شمال غربی مجموعه سعدآباد قرار دارد و یکی از زیباترین و شاخص‌ترین بناهای این مجموعه محسوب می‌شود. این کاخ در ابتدا ساختمانی نیمه‌کاره، خصوصی و خارج از محدوده املاک سلطنتی بود که رضاخان آن را خرید و دستور داد بنایی جدید و باشکوه در همان محل ساخته شود.

نتیجه بازسازی کاخ سبز عمارت باشکوهی بود که نمای آن با سنگ‌های سبز معدن خمسه زنجان و سنگ مرمر خراسان پوشیده شده بود و ترکیبی چشم‌نواز از معماری اصیل ایرانی و زیبایی‌های هنری دوران پهلوی را به نمایش می‌گذاشت. کاخ سبز در دوران پهلوی اول به‌عنوان اقامتگاه تابستانی رضاشاه مورداستفاده قرار می‌گرفت و همین موضوع بر اهمیت تاریخی آن افزوده است.

کاخ سبز امروز، به‌عنوان یکی از ارزشمندترین کاخ‌موزه‌های مجموعه سعدآباد، میزبان گردشگران است و در آن مجموعه‌ای از آثار و اشیای نفیس نگهداری می‌شود. در طبقه همکف، بخش‌های مربوط به زندگی و دفتر کار رضاشاه قرار دارد؛ همچنین، از زیرزمین بنا در گذشته به‌عنوان فضای خدماتی و انبار استفاده می‌شد. بخش داخلی کاخ با آینه‌کاری‌های خیره‌کننده، گچ‌بری‌های ظریف، تذهیب‌های استاد حسین بهزاد و خاتم‌کاری هنرمندان شاگرد صنیع‌خاتم جلوه‌ای منحصربه‌فرد دارد.

از اشیای ارزشمند این کاخ می‌توان به مبلمان لویی شانزدهم، میز و کنسول‌های دوره ناپلئون، ظروف فاخر و قالی ۷۰ متری مشهد اشاره کرد. طراحی بی‌نظیر و فضای چشم‌نواز کاخ سبز آن را به یکی از محبوب‌ترین بخش‌های مجموعه سعدآباد برای علاقه‌مندان به تاریخ، هنر و معماری تبدیل کرده است.

کاخ سفید

کاخ سفید، معروف به کاخ ملت، بزرگ‌ترین و شناخته‌شده‌ترین عمارت مجموعه سعدآباد است و ازنظر تاریخی و معماری اهمیت ویژه‌ای دارد. ساخت این کاخ از سال ۱۳۱۰ به‌دستور رضاشاه آغاز شد و تکمیل آن ۵ سال طول کشید. نمای سفید ساختمان همراه با ستون‌های بزرگ شکوه و جلال خاصی به آن بخشیده است.

کاخ سفید در دوران پهلوی دوم محل اقامت تابستانی محمدرضاشاه و فرح دیبا بود و بسیاری از امور تشریفاتی و اداری دربار نیز در آن انجام می‌شد؛ بنابراین، این کاخ نقش مهمی در زندگی سیاسی و اجتماعی دوران پهلوی ایفا کرده است.

فضای داخلی کاخ سفید ترکیبی از هنر و تجمل است و مجموعه‌ای ارزشمند از آثار تاریخی و هنری در آن نگهداری می‌شود. پرده‌های رنگ‌روغن استاد حسین بهزاد، فرش‌های نفیس ایرانی، کریستال‌های اروپایی، ظروف تاریخی و حتی میز تحریر متعلق به ماری آنتوانت ازجمله شاخص‌ترین آثار موجود در این کاخ هستند.

امروزه کاخ سفید به‌عنوان کاخ‌موزه فعالیت می‌کند و با جذابیت‌های هنری و تاریخی خود، یکی از پرترددترین و محبوب‌ترین بخش‌های مجموعه سعدآباد برای بازدیدکنندگان به شمار می‌آید.

کاخ اختصاصی

کاخ اختصاصی سعدآباد یکی از بخش‌های غیرقابل‌دسترس مجموعه است که بازدید عمومی از آن امکان‌پذیر نیست. این عمارت در گذشته به‌عنوان موزه تاریخ طبیعی مورداستفاده قرار می‌گرفت و میزبان مجموعه‌ای از نمونه‌های جانوری و گیاهی بود؛ اما پس از واگذاری به نهاد ریاست‌جمهوری، کاربری آن تغییر یافت.

کاخ اختصاصی در بخش غربی مجموعه و در نزدیکی موزه هنرهای زیبا واقع شده است و به‌دلیل موقعیت مکانی و معماری خاص خود، همچنان یکی از بناهای شاخص و مهم سعدآباد محسوب می‌شود.

کاخ سیاه

کاخ سیاه یا همان کاخ اسود در جنوبی‌ترین بخش مجموعه سعدآباد قرار دارد و با نمایی منحصربه‌فرد از سنگ‌های مرمر سیاه، به‌راحتی توجه بازدیدکنندگان را جلب می‌کند. این عمارت بین سال‌های ۱۳۴۶ تا ۱۳۵۷ به‌عنوان محل استقرار وزیر دربار پهلوی دوم مورداستفاده قرار می‌گرفت و از این لحاظ نقش مهمی در امور اداری و تشریفاتی دوران پهلوی داشت.

پس از انقلاب اسلامی، کاخ سیاه در سال ۱۳۶۱ به موزه هنرهای زیبا تبدیل شد و امروزه میزبان مجموعه‌ای ارزشمند از آثار هنری سنتی و معاصر است. بازدیدکنندگان می‌توانند در این موزه با نمونه‌های بی‌نظیری از هنر ایران آشنا شوند و از فضای داخلی باشکوه و نمای مرمری کاخ لذت ببرند.

کاخ شمس

کاخ شمس یکی از زیباترین و شاخص‌ترین بناهای مجموعه سعدآباد است که در ضلع شمال غربی مجموعه کاخ سعدآباد قرار دارد و پیش‌تر محل اقامت شمس پهلوی، دختر رضاشاه و خواهر بزرگ محمدرضاشاه، بود. این کاخ، با معماری خاص و تلفیقی خود، ترکیبی از سبک‌های ایرانی و اروپایی را به نمایش می‌گذارد و فضای داخلی آن با دقت و ظرافت فراوان طراحی شده است.

امروزه کاخ شمس به موزه مردم‌شناسی و موزه پوشاک سلطنتی تبدیل شده است و مجموعه‌ای کامل از فرهنگ و آداب‌ورسوم ایرانی را در معرض دید بازدیدکنندگان قرار می‌دهد. در بخش موزه پوشاک سلطنتی، لباس‌های فاخر و سلطنتی فرح دیبا به نمایش گذاشته شده است و بازدیدکنندگان می‌توانند نگاهی دقیق به سبک زندگی خاندان پهلوی و هنرهای وابسته به دوره سلطنت بیندازند.

کاخ اشرف

کاخ اشرف در بخش شرقی مجموعه سعدآباد واقع شده است و پیش‌تر محل اقامت اشرف پهلوی، خواهر دوقلوی محمدرضاشاه، بود. این عمارت، با معماری فاخر و موقعیت استراتژیک خود، جلوه‌ای ویژه در مجموعه سعدآباد دارد و نقش مهمی در زندگی خانوادگی و تشریفاتی خاندان پهلوی ایفا می‌کرد.

کاخ اشرف پس از انقلاب اسلامی به موزه ظروف سلطنتی تبدیل شد و اولین‌بار در سال ۱۳۷۲ در آن به روی بازدیدکنندگان گشوده شد. در سال ۱۳۸۴، مدیریت این موزه به سازمان میراث‌فرهنگی بازگردانده شد؛ همچنین، از آن زمان تاکنون مجموعه‌ای نفیس از ظروف سلطنتی دوران قاجار و پهلوی، به همراه هدایای رسمی تقدیم‌شده به شاه و فرح، در این کاخ به نمایش گذاشته شده است.

کاخ ملکه مادر

کاخ ملکه مادر، ساخته‌شده در واپسین سال‌های حکومت رضاشاه، محل سکونت تاج‌الملوک، مادر رضاشاه، بود. این عمارت با معماری فاخر و فضای وسیع، جلوه‌ای ویژه در میان کاخ‌های مجموعه دارد و نقش مهمی در زندگی خانوادگی خاندان پهلوی ایفا می‌کرد.

امروزه کاخ ملکه مادر تحت‌اختیار نهاد ریاست‌جمهوری قرار دارد و به‌عنوان «ساختمان جمهور» شناخته می‌شود. این عمارت اکنون برای پذیرایی از مهمانان خارجی دولت مورداستفاده قرار می‌گیرد و با حفظ ارزش‌های تاریخی و معماری خود، همچنان یکی از بناهای مهم و استراتژیک مجموعه سعدآباد محسوب می‌شود.

کاخ بهمن

کاخ بهمن، که در دوران پهلوی دوم ساخته شده است، محل سکونت بهمن پهلوی، برادرزاده محمدرضاشاه، بود. این کاخ، با معماری خاص و موقعیت شمالی خود، در نزدیکی دروازه شمالی مجموعه قرار دارد و نقش مهمی در زندگی خانوادگی و تشریفاتی خاندان پهلوی ایفا می‌کرد.

امروزه کاخ بهمن به ساختمان مدیریت مجموعه سعدآباد اختصاص یافته است و امور اداری و هماهنگی‌های مرتبط با بازدیدکنندگان و فعالیت‌های فرهنگی مجموعه از این عمارت انجام می‌شود. با وجود تغییر کاربری، کاخ بهمن همچنان بخشی از هویت تاریخی و فرهنگی مجموعه را حفظ کرده است؛ همچنین، این کاخ از منظر معماری و موقعیت مکانی یکی از بناهای شاخص مجموعه سعدآباد محسوب می‌شود.

کاخ شهرام

کاخ شهرام در مرکز مجموعه سعدآباد قرار دارد و در دوران پهلوی محل زندگی تاج‌الملوک، همسر دوم رضاشاه و سپس شهرام پهلوی، پسر اشرف پهلوی، بود. این کاخ با معماری خاص و موقعیت مرکزی خود، یکی از بناهای مهم و شاخص مجموعه محسوب می‌شود و نقش ویژه‌ای در زندگی خانوادگی و تشریفاتی خاندان پهلوی داشته است.

امروزه کاخ شهرام به موزه نظامی تبدیل شده است و یکی از پربازدیدترین موزه‌های تخصصی ایران به شمار می‌رود. در این موزه، مجموعه‌ای کم‌نظیر از تجهیزات و وسایل جنگی، هواپیماهای قدیمی، تانک‌ها، مدال‌های افتخار، خودروهای رضاشاه و دیگر اشیای تاریخی مرتبط با ارتش ایران نگهداری می‌شود.

موزه نظامی کاخ شهرام فرصتی منحصربه‌فرد برای علاقه‌مندان به تاریخ نظامی و تجهیزات ارتش فراهم کرده است و بازدیدکنندگان می‌توانند با تاریخچه نظامی ایران از دوران قاجار تا پهلوی آشنا شوند.

کاخ ملکه عصمت دولتشاهی

کاخ ملکه عصمت دولتشاهی در مرکز مجموعه سعدآباد واقع شده است و در دوران پهلوی محل اقامت عصمت دولتشاهی، همسر چهارم رضاشاه، بود. این عمارت بعدها در دوران پهلوی دوم مدتی به‌عنوان انبار مورداستفاده قرار گرفت و بخش‌هایی از فضای داخلی آن دستخوش تغییر شد؛ اما ساختمان همچنان جلوه‌ای تاریخی و معماری فاخر دارد و یکی از کاخ‌های مهم مجموعه به شمار می‌رود.

امروزه کاخ ملکه عصمت دولتشاهی به موزه استاد فرشچیان اختصاص یافته است و بیش از ۷۰ اثر نفیس این استاد برجسته مینیاتور ایران در آن به نمایش گذاشته شده است. موزه فرشچیان، که در سال ۱۳۸۰ افتتاح شد، یکی از محبوب‌ترین و پربازدیدترین بخش‌های مجموعه سعدآباد است. بازدیدکنندگان می‌توانند با دقت و ظرافت هنر مینیاتور ایرانی و سبک منحصربه‌فرد استاد فرشچیان آشنا شوند.

کاخ قدیم ولیعهدی (کاخ کرباس)

کاخ قدیم ولیعهدی، معروف به کاخ کرباس، در دوران پهلوی ساخته شد و ابتدا محل کار و استراحت رضاشاه بود و پس از آن، در دوره پهلوی دوم، نوه او در این عمارت سکونت داشت. این کاخ، با معماری خاص و موقعیت مرکزی خود، یکی از بناهای شاخص و مهم مجموعه سعدآباد محسوب می‌شود و نقش ویژه‌ای در زندگی خاندان پهلوی ایفا کرده است.

ساختمان کاخ کرباس پس از انقلاب اسلامی مرمت شد و در سال ۱۳۷۳ هم‌زمان با صدمین سال تولد استاد حسین بهزاد، به موزه مینیاتور او تبدیل شد. امروزه این موزه مجموعه‌ای ارزشمند از آثار مینیاتور استاد بهزاد را در معرض دید بازدیدکنندگان قرار می‌دهد؛ همچنین، فرصتی منحصربه‌فرد برای علاقه‌مندان هنرهای سنتی ایران فراهم می‌کند تا با دقت و ظرافت هنر مینیاتور ایرانی آشنا شوند.

کاخ فرحناز و علیرضا

کاخ فرحناز و علیرضا در بخش مرکزی مجموعه سعدآباد قرار دارد و پیش‌تر محل زندگی ۲ فرزند محمدرضاشاه پهلوی، فرحناز و علیرضا، بود. این عمارت با معماری فاخر و موقعیت مرکزی خود، یکی از بناهای شاخص مجموعه محسوب می‌شود و بخشی از زندگی خانوادگی خاندان پهلوی را در دوران گذشته بازگو می‌کند.

 کاخ فرحناز و علیرضا از سال ۱۳۷۶ به موزه خط و کتابت میرعماد تبدیل شده است و مجموعه‌ای نفیس از آثار خوش‌نویسی این هنرمند برجسته، به همراه آثار سایر هنرمندان، در آن نگهداری و به نمایش گذاشته می‌شود. این موزه فرصتی منحصربه‌فرد برای علاقه‌مندان هنر خوش‌نویسی فراهم می‌کند تا با ظرافت و دقت آثار میرعماد و سایر استادان این هنر آشنا شوند و از زیبایی‌های هنر سنتی ایران لذت ببرند.

کاخ فرح پهلوی

کاخ فرح پهلوی در شمالی‌ترین نقطه مجموعه سعدآباد واقع شده است و پیش‌تر محل برگزاری نمایشگاه‌های هنری و پوشاک سنتی بوده است. این عمارت با معماری زیبا و فضای گسترده، امکان برگزاری رویدادهای فرهنگی و هنری متنوع را فراهم می‌کند و نقش مهمی در ترویج هنر و فرهنگ ایرانی دارد.

امروزه کاخ فرح پهلوی با عنوان «موزه نگارستان» شناخته می‌شود و میزبان نمایشگاه‌های هنری متنوعی ازجمله نقاشی‌های رنگ روغن و اکرلیک، نگارگری و طراحی لباس است. این موزه فرصتی بی‌نظیر برای علاقه‌مندان هنر فراهم می‌کند تا با آثار هنرمندان برجسته ایرانی آشنا شوند و از زیبایی‌ها و تنوع هنرهای سنتی و معاصر ایران لذت ببرند.

کاخ ملکه توران

کاخ ملکه توران که در دوران قاجار ساخته شده است، پیش‌تر محل زندگی ملکه توران، همسر سوم رضاشاه، بوده است. این عمارت پس از بازسازی، با حفظ ارزش‌های معماری و تاریخی خود، هم‌چنان جلوه‌ای شاخص در مجموعه سعدآباد دارد و ترکیبی از معماری سنتی و مدرن را به نمایش می‌گذارد.

امروزه بخش بیرونی کاخ توران به موزه استاد فرشچیان اختصاص یافته است و آثار مینیاتور این استاد برجسته در آن به نمایش گذاشته شده است. بخش درونی کاخ نیز با عنوان «موزه چهره‌های ماندگار» شناخته می‌شود و تندیس مشاهیر و دانشمندان ایرانی در آن قرار دارد؛ این بخش، بازدیدکنندگان را با چهره‌های برجسته علمی، فرهنگی و هنری ایران آشنا می‌کند.

کاخ لیلا پهلوی

کاخ لیلا پهلوی آخرین کاخ ساخته‌شده در مجموعه سعدآباد است که پیش‌تر محل زندگی لیلا پهلوی، کوچک‌ترین عضو خانواده محمدرضاشاه، بوده است. این عمارت، با معماری مدرن و موقعیت مرکزی خود، یکی از شاخص‌ترین بناهای مجموعه به شمار می‌رود و بخشی از تاریخ خانوادگی خاندان پهلوی را بازگو می‌کند.

امروزه کاخ لیلا به موزه مینیاتور استاد آبکار اختصاص یافته است و مجموعه‌ای غنی از تابلوهای نقاشی و آثار مینیاتور این استاد برجسته را در معرض دید بازدیدکنندگان قرار می‌دهد. این موزه فرصتی منحصربه‌فرد برای علاقه‌مندان هنرهای سنتی و مینیاتور فراهم کرده است؛ همچنین، با نمایش دقت و ظرافت آثار استاد آبکار، جذابیت خاصی به مجموعه فرهنگی سعدآباد بخشیده است.

موزه های مجموعه سعدآباد

مجموعه سعدآباد صرفا کاخی سلطنتی نیست؛ بلکه امروز به مرکزی فرهنگی و تاریخی تبدیل شده است که موزه‌های متنوع آن، از هنر و مینیاتور گرفته تا مردم‌شناسی و نظامی، تاریخ و فرهنگ ایران را برای بازدیدکنندگان به نمایش می‌گذارند. در ادامه، به معرفی موزه‌های مختلف مجموعه کاخ سعدآباد می‌پردازیم.

موزه استاد فرشچیان

موزه استاد فرشچیان در مجموعه سعدآباد فضایی زیبا و پر از رنگ و زندگی است که هر بیننده‌ای را مجذوب دنیای ظریف و پرجلوه هنر مینیاتور ایرانی می‌کند. این موزه در بنایی قاجاری با وسعت حدود ۶۰۰ متر مربع قرار دارد؛ موزه استاد فرشچیان پیش‌تر محل اقامت رضاشاه و همسر چهارمش، ملکه عصمت، بوده است و امروز بیش از ۵۰ اثر نفیس استاد محمود فرشچیان را در خود جای داده است. بازدیدکنندگان در این موزه با پیچش‌ها و چرخش‌های نرم و لطیف خطوط و رنگ‌ها مواجه می‌شوند که نشان از مهارت و ذوق هنری استاد دارد.

محمود فرشچیان، متولد ۱۳۰۸ در اصفهان، از ۷ سالگی نزد استاد حاج میرزا آقا امامی یادگیری نقاشی را آغاز کرد؛ سپس در هنرستان هنرهای زیبا زیرنظر استاد عیسی خان بهادری، شاگرد کمال‌الملک، به آموختن رموز رنگ، ابزار نقاشی و تکنیک‌های زیررنگ پرداخت. او، با سفر به اروپا و آمریکا، شیوه کاری خود را غنی کرد و توانست با حفظ هویت ایرانی، سبک منحصربه‌فردی در آثار مینیاتور خلق کند. موزه استاد فرشچیان که در سال ۱۳۸۰ افتتاح شد، بازدیدکنندگان را با زیبایی‌های هنر ایرانی و خلاقیت بی‌بدیل این استاد بزرگ آشنا می‌کند.

موزه استاد حسین بهزاد

موزه استاد حسین بهزاد در مجموعه سعدآباد مکانی ویژه برای حفظ، نمایش و پژوهش آثار یکی از بزرگ‌ترین هنرمندان نگارگری ایران است. این موزه در بنایی قاجاری قرار دارد که در دوره پهلوی اول با نام «کاخ کرباسی» به‌عنوان دفتر کار و محل استراحت رضا پهلوی مورداستفاده قرار می‌گرفت.

کاخ کرباسی پس از انقلاب به موزه تبدیل شد و در ۲۸ اردیبهشت ۱۳۷۳، هم‌زمان با صدمین سالگرد تولد استاد حسین بهزاد و روز جهانی موزه، افتتاح شد. این موزه با ۵ سالن اختصاصی، مجموعه‌ای از طراحی‌های مدادی و مرکبی، نگارگری‌های رنگی و آثار شاخص استاد بهزاد را در خود جای داده است و بازدیدکنندگان را با مراحل مختلف خلاقیت و سبک وی آشنا می‌کند.

استاد حسین بهزاد متولد ۱۲۷۳ در تهران است که زندگی او نمونه‌ای از پشتکار و نوآوری در هنر نگارگری است. او از ۶ سالگی نزد استادان برجسته ایرانی تعلیم یافت و در طول زندگی خود، با سفر به اروپا و تحقیق بر آثار نقاشان بزرگ، توانست سبک منحصربه‌فردی خلق کند که ضمن حفظ اصالت ایرانی، با هنر مدرن جهان نیز هم‌سو باشد.

ویژگی‌های آثار استاد حسین بهزاد شامل توجه دقیق به آناتومی، حذف شلوغی اضافی، نمایش حالات روحی افراد، رعایت پرسپکتیو، استفاده استادانه از رنگ و قلم‌گیری سفید بر زمینه تیره و به تصویر کشیدن چهره بزرگان و زندگی مردم عامه می‌شود. این سبک ویژه باعث شد آثار او نه‌تنها در ایران، بلکه در سطح جهانی نیز شناخته و تحسین شوند.

موزه پوشاک سلطنتی

موزه پوشاک سلطنتی در مجموعه سعدآباد در واقع کاخ تابستانی شمس پهلوی، خواهر تنی محمدرضاشاه پهلوی، است که ساخت آن در سال ۱۳۱۴ آغاز شد و در سال ۱۳۱۸ به پایان رسید. این کاخ مساحتی حدود ۲۶۰۰ متر مربع دارد؛ همچنین، شامل ۲ طبقه و ۱ زیرزمین می‌شود که در شمال مجموعه سعدآباد، نزدیک درب شمالی دربند، با معماری تلفیقی ایرانی و اروپایی ساخته شده است.

پس از نقل‌مکان شمس پهلوی به کاخ اختصاصی خود، در مهرشهر کرج، موزه پوشاک سلطنتی به مکانی برای نگهداری اشیا و هدایای سلطنتی، به‌ویژه هدایای خارجی به شاه، تبدیل شد؛ همچنین، این موزه به نام «موزه اختصاصی هدایای سلطنتی» شناخته می‌شد.

ساختمان کاخ شمس پهلوی، پس از پیروزی انقلاب اسلامی، به برپایی موزه مردم‌شناسی اختصاص یافت و در اسفند ۱۳۷۳ افتتاح شد. در بهمن ۱۳۸۸، این موزه تغییر کاربری داد و با عنوان «موزه پوشاک سلطنتی» فعالیت خود را آغاز کرد.

موزه پوشاک سلطنتی شامل عکس‌ها و لباس‌های برخی اعضای خانواده پهلوی، به‌ویژه فرح دیبا، محمدرضاشاه، اشرف و شهناز پهلوی می‌شود؛ همچنین، اشیا تزیینی مربوط به دوره پهلوی دوم در گوشه‌وکنار موزه به نمایش گذاشته شده است و بازدیدکنندگان را با شکوه و ظرافت زندگی سلطنتی ایران آشنا می‌کند.

موزه هنرهای زیبا

موزه هنرهای زیبا یکی از بناهای باشکوه مجموعه سعدآباد است که در جنوبی‌ترین نقطه مجموعه واقع شده است و ۳ طبقه با زیربنای ۳۶۰۰ متر مربع دارد. این ساختمان در دوران رضاشاه ساخته شد و به‌دلیل استفاده از سنگ‌های مرمر سیاه، به کاخ اسود معروف بود.

از کاخ اسود، پس از تعمیرات انجام‌شده در دهه ۱۳۴۰، به‌عنوان وزارت دربار استفاده شد؛ همچنین، پس از انقلاب اسلامی، طبقه همکف آن به اداره کل موزه‌ها اختصاص یافت و از سال ۱۳۶۱ با نام «موزه هنرهای زیبا» فعالیت خود را آغاز کرد.

موزه هنرهای زیبا ۳ طبقه با گالری‌های متعدد دارد که آثار نقاشان ایرانی و خارجی را در بر می‌گیرد. طبقه همکف به آثار نقاشان معاصر ایرانی مانند سهراب سپهری، حسین محجوبی و پروانه اعتمادی اختصاص دارد. طبقه اول شامل نقاشی‌های اروپایی از قرن ۱۷ تا ۲۰ میلادی در مکاتب مختلف می‌شود و طبقه دوم به نقاشی‌های ایرانی از دوره صفویه تا قاجار می‌پردازد.

ازجمله آثار برجسته موزه هنرهای زیبا می‌توان به تابلوهای فتحعلی‌شاه قاجار اثر مهر علی و آثار کمال‌الملک اشاره کرد که نشان‌دهنده دقت و مهارت زیاد نقاشان ایرانی در طول تاریخ است.

موزه هنر ملل

موزه هنر ملل، بخشی از مجموعه فرهنگی کاخ موزه ملت، در گذشته موزه هنری فرح پهلوی بوده است و به‌عنوان مکانی برای نگهداری آثار هنری و فرهنگی مورداستفاده او و اطرافیانش قرار می‌گرفت. مجموعه این موزه شامل آثار خریداری‌شده از سراسر جهان و هدایای مختلف می‌شود و بازتاب‌دهنده تنوع فرهنگ‌ها و هنرهای جهانی است.

بازدیدکنندگان می‌توانند در این موزه با هنر و تمدن‌های مختلف، از گذشته تا معاصر، آشنا شوند و تجربه‌ای بی‌نظیر از دیدن آثار اصیل ایرانی و بین‌المللی کسب کنند.

موزه هنر ملل بخش‌های متنوعی دارد که هرکدام نمایانگر دوره یا منطقه‌ای خاص از هنر جهانی هستند. بخش هنر باستانی ایران شامل سفالینه‌های گلی منقوش از هزاره چهارم تا هزاره اول قبل از میلاد می‌شود. بخش تمدن مایاها آثاری از فرهنگ پیش از کشف آمریکا ارائه می‌دهد؛ همچنین، بخش هنر آفریقا نمونه‌هایی جادویی و مذهبی از تمدن‌های این قاره را به نمایش می‌گذارد.

بخش هنرهای معاصر ایران در موزه هنر ملل شامل آثار نقاشان و پیکره‌سازان برجسته‌ای چون سهراب سپهری، اردشیر محصص و پرویز تناولی می‌شود؛ همچنین، در بخش هنرهای معاصر جهان، آثار هنرمندان شاخصی مانند مارک شاگال و فرناند لژه دیده می‌شود.

موزه ظروف سلطنتی

موزه ظروف سلطنتی در شرق مجموعه فرهنگی تاریخی سعدآباد قرار دارد و در اصل به‌دستور رضاشاه برای اشرف پهلوی، خواهر دوقلوی شاه، بین سال‌های ۱۳۱۵ تا ۱۳۱۸ ساخته شد. این ساختمان در سال ۱۳۵۰ بازسازی گسترده‌ای شد و با زیربنای ۱۸۰۰ متر مربع در ۲ طبقه و مساحت کلی ۲۶۰۰ متر مربع توسعه یافت.

طراحی داخلی کاخ اشرف با همکاری طراحان خارجی به سبک فرانسوی انجام شد و نمای خارجی، که پیش‌تر از سنگ تیشه‌ای بود، به مرمر سفید تغییر یافت. پس از انقلاب اسلامی، این بنا در ۲۸ اردیبهشت ۱۳۷۴ به موزه ظروف سلطنتی تغییر کاربری داد. پس از گذراندن مراحل اداری و بازچیدمان، نهایتا در خرداد ۱۳۸۹، با انتقال موزه صنایع‌دستی به ساختمان دیگری، فعالیت خود را به‌طور رسمی با نام موزه ظروف سلطنتی آغاز کرد.

امروزه موزه ظروف سلطنتی بیش از ۵۰۰ قطعه ظروف و اشیای تزیینی را در ۵ سالن و ۲ طبقه به نمایش می‌گذارد و همچنان در حال توسعه فضای نمایشگاهی است و آثار جدیدی به آن اضافه می‌شود. این ظروف شامل مجموعه‌ای از تولیدات معتبر جهانی مانند لیموژ، سور، باواریا و رزنتال می‌شود؛ علاوه‌بر این، ظروف سلطنتی در ۳ دسته‌بندی اصلی قرار می‌گیرند؛ ظروف دوره قاجار، ظروف دوره پهلوی دوم و ظروف اهدایی که در مناسبت‌های مختلف خریداری یا به خاندان پهلوی اهدا شده‌اند.

موزه خط و کتابت میرعماد

موزه خط و کتابت میرعماد در یکی از بناهای قدیمی مجموعه فرهنگی و تاریخی سعدآباد قرار دارد و ساختمان آن متعلق به اواخر قرن ۱۳ و اوایل قرن ۱۴ هجری قمری است. این بنا، که در گذشته محل زندگی فرحناز و علیرضا ۲ فرزند محمدرضاشاه پهلوی بود، در سال ۱۳۷۶ به موزه خط و کتابت اختصاص یافت؛ سپس به نام مشهورترین خوش‌نویس عصر صفوی، میرعماد الحسنی، نام‌گذاری شد.

موزه میرعماد شامل آثار خوش‌نویسی بیش از ۱۰ قرن می‌شود و در طبقه اول آن خطوط قبل از اسلام و بخشی از خطوط اسلامی به نمایش گذاشته شده است. در این طبقه، نمونه‌هایی از کتیبه‌های میخی عیلامی، پهلوی ساسانی و اوستایی وجود دارد؛ همچنین، خطوط شش‌گانه ابن مقله شیرازی ازجمله کوفی، ثلث، نسخ، توقیع، رقاع و ریحان را به نمایش می‌گذارد.

خطوط تعلیق، نستعلیق و شکسته نستعلیق از قرون ۹ تا ۱۳ هجری قمری در طبقه دوم موزه میرعماد به نمایش گذاشته شده است و بخش ویژه‌ای به آثار میرعماد الحسنی اختصاص دارد. این آثار شامل قطعات نستعلیق چلیپایی، سیاه‌مشق و مرقعاتی است که بین سال‌های ۹۹۴ تا ۱۰۱۹ هجری قمری نگارش شده‌اند.

خطوط تعلیق و نستعلیق استادان دیگر مانند میرعلی کاتب تبریزی، سلطان علی مشهدی، میر سید احمد مشهدی و آقا سید حسین خوش‌نویس‌باشی نیز در این طبقه نمایش داده می‌شوند؛ همچنین، بخش خطوط تفننی شامل قطعات تزیینی و تصویری از قرون ۱۰ تا ۱۳ هجری قمری می‌شود؛ علاوه‌بر این، نمونه‌هایی از کاربرد خط در اشیای فلزی، سفالین و محراب‌ها در بخش اشیای کاربردی موزه میرعماد به نمایش گذاشته شده است.

موزه میرعماد میزبان مجموعه‌ای ارزشمند از نسخ خطی است. این خطوط شامل دیوان‌ها، مرقعات و کتاب‌های قرون مختلف اسلامی ازجمله مرقع‌های درویش عبدالمجید طالقانی، احمد نیریزی و میرعماد و دیوان حافظ می‌شوند.

موزه میرعماد نه‌تنها امکان مشاهده انواع خطوط و قطعات خوش‌نویسی را فراهم می‌کند، بلکه با بررسی نسخه‌های خطی می‌توان روند هنر کتاب‌آرایی و سیر تحول خوش‌نویسی در طول تاریخ ایران و جهان اسلام را نیز مطالعه کرد. این موزه، با بخش‌بندی منظم خود، تجربه‌ای جامع و آموزشی از هنر خوش‌نویسی را برای بازدیدکنندگان رقم می‌زند.

موزه آب

موزه آب سعدآباد موسسه‌ای فرهنگی و آموزشی است که به جمع‌آوری، نگهداری و نمایش میراث تاریخی و فنون مرتبط با آب در ایران اختصاص دارد. این موزه در جنوب شرقی کاخ سبز و غرب ساختمان تشریفات ریاست‌جمهوری قرار دارد؛ همچنین، در ساختمانی ساخته شده است که پیش‌تر دفتر مخصوص محمدرضا پهلوی بوده است. مساحت کل موزه آب حدود ۲٬۶۷۰ متر مربع و شامل ۳ بخش اصلی زیر می‌شود:

• ساختمان اصلی با ۲۰۰ متر مربع
• ساختمان جانبی با ۷۰ متر مربع
• فضای باز به مساحت ۲٬۴۰۰ متر مربع

عملیات بازسازی و مرمت کامل این فضاها در سال ۱۳۷۶ آغاز شد و در تاریخ ۴ شهریور ۱۳۷۸ با حضور مسئولان ارشد افتتاح شد.

موزه آب ۵ بخش نمایشگاهی اصلی دارد که شامل ۴ گالری در ساختمان اصلی و ۱ گالری در ساختمان جانبی می‌شود. در ساختمان اصلی، ماکت‌های آثار و ابنیه قدیمی مرتبط با آب، مانند سد قوسی کریت طبس و کمایستان خراسان، به چشم می‌خورد؛ همچنین، اسناد و مدارک تاریخی مانند حقابه‌ها و وقف‌نامه‌ها، وسایل سنتی و مهندسی آب، ابزار اندازه‌گیری آب و وسایل شیب‌سنجی قنات به نمایش گذاشته شده‌اند؛ علاوه‌بر این، در یکی از بخش‌های موزه آب، ۲ سالن ظروف سفالی و لعابی و فلزی مرتبط با آب قرار گرفته است.

ساختمان جانبی موزه آب به نمایش ماکت سدهای جدید و در دست احداث و ارائه محتوای تصویری و ویدیویی از فعالیت‌های صنعت آب اختصاص یافته است.

فضای باز موزه موزه آب امکان مشاهده مدل‌های زنده تاسیسات آبی را فراهم می‌کند و شامل نمونه‌هایی از پل‌ها، بندها، سدهای مقیاس‌دار، کانال‌ها، آب‌انبارها و گاوچاه‌هاست. این بخش به بازدیدکنندگان کمک می‌کند تا نحوه عملکرد و تکنیک‌های قدیمی و مدرن مهندسی آب را از نزدیک مشاهده کنند.

موضوعات موزه آب شامل تاریخ آب و آبیاری، دانشمندان و فنون مهندسی آب، شبکه‌های انتقال و توزیع آب در تهران قدیم و جدید و پیشرفت‌های مهندسی آب پس از انقلاب اسلامی می‌شود. هدف از تاسیس موزه آب معرفی آثار تاریخی و پیشرفت‌های مهندسی آب ایران و ایجاد آگاهی و خودباوری در نسل حاضر و آینده است.

موزه آشپزخانه سلطنتی

موزه آشپزخانه سلطنتی سعدآباد بنایی ۸۰۰ متر مربعی است که در مرکز مجموعه و کنار رودخانه دربند قرار دارد و در زمان پهلوی دوم ساخته شده است. این ساختمان ۲ طبقه، همکف و زیرزمین دارد و در گذشته آشپزخانه اختصاصی کاخ سفید (کاخ ملت) بوده است.

تجهیزات آشپزخانه در سال ۱۳۵۴ توسط شرکتی آلمانی به مدرن‌ترین سیستم‌های آن زمان مجهز شد و آشپزهای ایرانی تنها برای محمدرضا پهلوی، فرح دیبا و فرزندانشان غذا تهیه می‌کردند. این آشپزها حتی در سفرهای داخلی و خارجی همراه خانواده سلطنتی بودند. پس از انقلاب، این ساختمان برای مدت طولانی به‌عنوان انبار مرکزی سعدآباد استفاده می‌شد.

ساختمان آشپزخانه پس از گذشت ۳۲ سال احیا شد و به موزه آشپزخانه سلطنتی تبدیل شد. این موزه ۱ سالن اصلی دارد که ۴ اتاق آن بخش‌های مختلف فعالیت آشپزخانه را معرفی می‌کنند:

• ۱. اتاق نمایش اسناد مکتوب و تصویری مرتبط با تاریخچه و عملکرد آشپزخانه
• ۲. اتاق سردخانه
• ۳. اتاق کارکنان آشپزخانه
• ۴. اتاق ظروف

بازدیدکنندگان می‌توانند با بازدید از این بخش‌ها با نحوه آماده‌سازی غذا، تجهیزات مدرن آشپزخانه و زندگی روزمره کارکنان در دوران پهلوی آشنا شوند و نگاهی به پشت‌صحنه فعالیت‌های سلطنتی داشته باشند.

موزه اتومبیل های سلطنتی

موزه اتومبیل‌های سلطنتی سعدآباد شامل خودروهای مورداستفاده خاندان پهلوی می‌شود که پس از فروپاشی رژیم پهلوی به‌مدت ۳۱ سال بلااستفاده ماندند و عملا به‌مرور از یادها رفتند. این اتومبیل‌ها، پس از بازسازی و تعمیرات فنی تخصصی، مجددا قابل‌حرکت شدند و برای نخستین‌بار در قالب موزه در معرض بازدید عموم قرار گرفتند.

خودروهای موزه اتومبیل‌های سلطنتی شامل خودروهای مشهور و منحصربه‌فردی مانند بنز ۶۰۰ زرهی، بنز ۳۰۰SL، رولزرویس و کادیلاک می‌شود که هریک ویژگی‌های فنی و تاریخی خاص خود را دارند؛ برای مثال، بنز ۶۰۰ زرهی با وزن ۶٫۵ تن و سامانه هیدرولیک تنظیم ارتفاع خودکار، در زمان خود نمونه‌ای نادر و منحصربه‌فرد بوده است.

اتومبیل‌های موجود در موزه اتومبیل‌های سلطنتی سعدآباد طی سال‌ها پس از انقلاب، به‌دلیل نقص فنی در سیستم هیدرولیک و پمپ‌های فشار، عملا غیرقابل‌استفاده بودند؛ اما با تلاش متخصصین مجرب دوباره احیا شدند و قابل‌حرکت شدند تا بازدیدکنندگان بتوانند علاوه‌بر دیدن ظاهر تاریخی خودروها، با عملکرد فنی و فناوری زمان خود نیز آشنا شوند.

موزه خودروهای سلطنتی ابتدا در سازه‌ای موقت افتتاح شد و سپس در تاریخ ۹ دی ۱۳۹۱ با حضور معاون رئیس‌جمهور و ریاست سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری در محل جدید و دائمی خود بازگشایی شد. این موزه هم‌اکنون یکی از جذاب‌ترین بخش‌های مجموعه فرهنگی - تاریخی سعدآباد به شمار می‌رود.

موزه سلاح های دربار

موزه سلاح های دربار که در شمالی‌ترین نقطه مجموعه فرهنگی تاریخی سعدآباد واقع شده است، در گذشته محل سکونت غلامرضا پهلوی، برادر محمدرضاپهلوی، بود. این موزه دائمی شامل بیش از ۷۰ قلم اسلحه گرم از انواع شکاری، جنگی و کمری و ملزومات آن‌ها می‌شود که متعلق به پهلوی دوم و درباریان بوده‌اند. بخشی از این اسلحه‌ها نیز هدیه شخصیت‌های سیاسی و نظامی دیگر کشورها به محمدرضا پهلوی هستند.

تنوع زیاد تفنگ‌های شکاری ساخت کارخانه‌های مشهور اروپا و آمریکا، مانند رمینگتون، وینچستر، اسپیرینگ فیلد و برنو، از ویژگی‌های برجسته موزه سلاح های دربار محسوب می‌شود؛ همچنین، نمایش نخستین سلاح‌های ساخته‌شده توسط کارخانه‌های تسلیحات ارتش شاهنشاهی توجه بازدیدکنندگان را جلب می‌کند.

ازجمله آثار منحصربه‌فرد موزه سلاح های دربار می‌توان به تفنگ سرپر تک‌لول با سیستم سنگ چخماقی متعلق به قرن هفدهم میلادی از هند و تعدادی باروت‌دان چرمی دوره قاجاریه اشاره کرد.

زیرزمین موزه سلاح های دربار پس از مرمت و گسترش موزه، در تاریخ ۲ خرداد ۱۳۹۰، با حضور ریاست سازمان میراث‌فرهنگی و گردشگری افتتاح شد و اکنون ۴ سالن نمایش دارد. در سالن اول، تپانچه‌های دوره قاجار با تزیینات عاج و صدف به نمایش گذاشته شده‌اند؛ همچنین، در سایر سالن‌ها تفنگ‌های سرپر قدیمی، باروت‌دان‌های چرمی و فلزی و سلاح‌های دوره پهلوی همراه با فضاسازی تاریخی به نمایش درآمده است.

عکس‌های تاریخی دوران قاجار و پهلوی، کلاه‌های نظامی و مدال‌های متعلق به دوره پهلوی نیز در بخش‌های مختلف زیرزمین موزه سلاح های دربار به نمایش درآمده‌اند. این مجموعه، با ارائه تاریخچه سلاح‌های گرم و تکامل آن‌ها از قرن چهاردهم میلادی تا اوایل قرن بیستم، فرصتی ارزشمند برای آشنایی با تاریخ نظامی ایران و هنر ساخت اسلحه فراهم می‌کند.

موزه برادران امیدوار

موزه برادران امیدوار در شمال غربی مجموعه فرهنگی و تاریخی سعدآباد واقع شده است و قدمت بنای آن به دوره قاجار بازمی‌گردد. این موزه شامل ۴ اتاق با نمای آجری قرمز و گچ‌بری‌های زیبا می‌شود و پیش‌تر به‌عنوان کالسکه‌خانه و محل استراحت سورچی‌ها مورداستفاده قرار می‌گرفت.

موزه برادران امیدوار پس از انقلاب اسلامی، در سال ۱۳۸۱ شمسی، مرمت و بازسازی شد؛ همچنین، این موزه در ۵ مهر ۱۳۸۲، هم‌زمان با هفته جهانگردی و با همکاری سازمان میراث‌فرهنگی، به‌عنوان موزه برادران امیدوار افتتاح شد. نام این موزه به یاد نخستین جهانگردان ایرانی انتخاب شده است.

عیسی و عبدالله امیدوار از کودکی علاقه شدیدی به کوه‌نوردی و سفر داشتند. عیسی عضو باشگاه نیروراستی شد و با صعود به قلل مرتفع ایران، به بررسی ابزارآلات انسان‌های غارنشین پرداخت. دیدار با نیوبل (Nubel)، دوچرخه‌سوار فرانسوی، که قصد سفر از پاریس تا سایگون (Saigon) را داشت و شرکت در مسابقات دوچرخه‌سواری بین شهرها و کشورها، علاقه آن‌ها به جهانگردی را بیش از پیش تقویت کرد و زمینه آغاز سفرهای طولانی آن‌ها را فراهم ساخت.

پس از ۳ سال تحقیق و آماده‌سازی، در سال ۱۳۳۳، برادران امیدوار سفر خود را با بودجه‌ای حدود ۹۰ دلار آغاز کردند. آن‌ها ۷ سال اول سفر خود را با ۲ موتورسیکلت تک‌سیلندر و ۳ سال پایانی را با خودروی اهدایی شرکت سیتروئن فرانسه (Citroen) پیمودند؛ سپس، در طول ۱۰ سال، از ۹۹ کشور در ۵ قاره بازدید کردند.

نتیجه این سفرها شامل هزاران عکس، فیلم، صنایع‌دستی و مقالات علمی بود که ازطریق نمایشگاه‌ها، سخنرانی‌ها و انتشار مقالات در نشریات معتبر جهانی به اشتراک گذاشته شد. آثار شاخص آن‌ها شامل فیلم ابوریجینی‌ها در استرالیا و ۱ فیلم ۱۶ ساعته از کل سفر ۱۰ ‌ساله است؛ این آثار هم پژوهشی در زندگی جوامع بدوی و هم وسیله‌ای برای معرفی فرهنگ و سرزمین ایران به جهان به شمار می‌آیند.

موزه نظامی

بنای موزه نظامی در دوران رضاخان ساخته شد. این بنا سال ۱۳۱۷ هجری با زیربنایی در حدود ۳۰۰۰ متر مربع و در ۲٫۵ طبقه برای تاج‌الملوک، همسر دوم رضاشاه و مادر محمدرضاشاه، احداث شد.

ساختمان موزه نظامی در سال‌های ۱۳۵۱ تا ۱۳۵۲ توسط واحد مهندسی کاخ‌های سعدآباد بازسازی شد و سپس به شهرام، پسر بزرگ اشرف، هدیه داده شد. پس از آن، تغییراتی اساسی در بنا انجام شد تا کاربری آن با اهداف جدید سازگار شود.

سازمان عقیدتی ارتش جمهوری اسلامی ایران در سال ۱۳۶۰ تغییراتی در ساختمان ایجاد کرد تا موزه نظامی از دانشکده افسری به سعدآباد منتقل شود. این موزه در ۳۱ شهریور ۱۳۶۲، هم‌زمان با آستانه سومین سالگرد هفته دفاع مقدس، با حضور مقام معظم رهبری در ریاست‌جمهوری به بهره‌برداری رسید. این اقدام علاوه‌بر حفظ میراث تاریخی، زمینه آشنایی نسل جدید با تاریخ نظامی کشور و نحوه ساخت و تزیینات ادوات جنگی را فراهم آورد.

موزه نظامی شامل بخش‌های متنوعی می‌شود که هریک جلوه‌ای از تاریخ نظامی ایران را به نمایش می‌گذارند. سالن پوشاک ارتش ایران، نشان‌دهنده تغییرات یونیفرم‌ها در ادوار مختلف است؛ درحالی‌که سالن سلاح‌های سرد و سالن سلاح‌های سبک و سنگین، نمونه‌هایی از ابزار و ادوات جنگی را نشان می‌دهند؛ همچنین، سالن مدال‌ها و نشان‌های ارتش و سلاح‌های گرم اهدایی به سران ارتش و سالن سلاح‌های خارجی با قدمت طولانی، تجربه‌ای جامع از تاریخ و تکنولوژی نظامی ایران و جهان را برای بازدیدکنندگان رقم می‌زنند.

امکانات کاخ موزه سعدآباد

• زمین‌های ورزشی: مجموعه سعدآباد زمین‌های تنیس و فضاهای مناسب برای فعالیت‌های ورزشی دارد.
• کارگاه مرمت: در مجموعه سعدآباد، کارگاه مرمت برای بازسازی و نگهداری آثار تاریخی، ازجمله ترمیم نسخه‌ها و کتاب‌های قدیمی موجود در مجموعه، وجود دارد.
• ایستگاه رادیوی سعدآباد: ایستگاه رادیویی سعدآباد از سال ۱۳۸۰ برای ارائه اطلاعات کامل و راهنمایی بازدیدکنندگان در طول بازدید از مجموعه ایجاد شد.
• سرویس‌های بهداشتی: در نقاط مختلف مجموعه سعدآباد سرویس‌های بهداشتی برای رفاه بازدیدکنندگان تعبیه شده است.
• سرویس حمل‌ونقل داخلی: در محوطه باغ سعدآباد، خودروهای مخصوص برای جابه‌جایی بازدیدکنندگان بین کاخ‌ها و ساختمان‌های مختلف مجموعه قرار دارند.
• فروشگاه و کافی‌شاپ: در محوطه کاخ سعدآباد، فروشگاه برای خرید سوغات، کتاب و یادگاری و کافی‌شاپ و غرفه‌های فروش خوراکی و نوشیدنی برای گردشگران تعبیه شده است.
• راهنمای بازدید: در تمام بخش‌های مجموعه کاخ سعدآباد، قبل از بازدید، راهنماهای مجرب برای هدایت و ارائه توضیحات کامل درباره بخش‌های مختلف وجود دارند.
• اجرای برنامه‌های فرهنگی و هنری: در محوطه مجموعه سعد آباد، برنامه‌های فرهنگی و هنری مختلفی برای ارتقای تجربه فرهنگی بازدیدکنندگان برگزار می‌شود.

اطلاعات بازدید از کاخ موزه سعدآباد

• ساعت بازدید (سال ۱۴۰۴): همه روزه از ساعت ۹ تا ۱۷
• هزینه بازدید (سال ۱۴۰۴): هزینه ورودی باغ موزه سعدآباد ۳۰ هزار تومان و هزینه بازدید از بخش‌های مختلف آن جداگانه و مطابق تصویر زیر است.

نکات بازدید از کاخ موزه سعدآباد

• آخرین زمان ورود به مجموعه: آخرین زمان خرید بلیط و ورود به محوطه مجموعه کاخ سعدآباد ساعت ۱۵ است.
• خرید بلیت: باتوجه‌به شلوغی احتمالی صف‌های ورودی و فاصله بین موزه‌ها، بهتر است پیش از مراجعه، بلیت موزه‌ها را به‌صورت اینترنتی تهیه کنید.
• زمان‌بندی بازدید: بازدید از هر کاخ و موزه زمان‌بر و فاصله بین آن‌ها زیاد است؛ بنابراین، با زمان‌بندی مناسب، از بازدید کامل موزه‌ها بهره ببرید.
• پارکینگ: مجموعه کاخ سعدآباد فاقد پارکینگ است. درصورت استفاده از خودرو شخصی، جای پارک در خیابان‌های اطراف ورودی‌ها فراهم است.

دیدنی های اطراف کاخ موزه سعدآباد

باغ فردوس

• آدرس: شهر تهران، خیابان ولی‌عصر، نرسیده به میدان تجریش، کوچه بخشایش، باغ فردوس (مشاهده روی نقشه)
• فاصله تا کاخ موزه سعدآباد: حدود ۲ کیلومتر (۵ دقیقه با خودرو)

باغ فردوس یکی از دل‌انگیزترین و تاریخی‌ترین باغ‌های تهران است. این باغ در محله تجریش قرار دارد و با فضای سبز چشم‌نواز، عمارت قاجاری زیبا و حال‌وهوای فرهنگی‌اش شناخته می‌شود. ساخت باغ فردوس در دوره محمدشاه قاجار آغاز شد و بعدها در دوره ناصرالدین‌شاه تکمیل گردید.

عمارت باشکوه باغ فردوس، با ستون‌های بلند، گچ‌بری‌های ظریف و معماری چشم‌نواز، امروزه میزبان «موزه سینمای ایران» است؛ همچنین، این باغ به‌عنوان یکی از پاتوق‌های محبوب دوستداران هنر و تاریخ شناخته می‌شود. وجود حوض‌ها، درختان کهن‌سال و کافه‌های دنج، باغ فردوس را به مکانی تبدیل کرده است که بازدیدکنندگان می‌توانند در آن تاریخ تهران را لمس کنند و در فضایی آرامش‌بخش لحظاتی خوش را تجربه کنند.

بازار تجریش

• آدرس: شهر تهران، ضلع جنوب غربی میدان تجریش، جنب ایستگاه بی‌آرتی میدان تجریش (مشاهده روی نقشه)
• فاصله تا کاخ موزه سعدآباد: حدود ۳ کیلومتر ( ۱۰ دقیقه با خودرو)

بازار تجریش یکی از قدیمی‌ترین و پرجنب‌وجوش‌ترین بازارهای تهران است که در قلب منطقه شمیران قرار دارد و همچنان حال‌وهوای سنتی خود را حفظ کرده است. این بازار، با دالان‌های باریک، حجره‌های قدیمی و رنگ‌وبوی اصیل، ترکیبی از خرید، فرهنگ و زندگی شهری را پیش روی شما می‌گذارد.

از میوه‌ و سبزی‌های تازه گرفته تا انواع خشکبار، ترشیجات، ادویه‌ها، صنایع‌دستی، پوشاک و سوغات محلی، همه‌چیز در بازار تجریش پیدا می‌شود. فضای پرنشاط، تنوع کالاها، دسترسی آسان و نزدیکی به امام‌زاده صالح، بازار تجریش را به یکی از محبوب‌ترین مقاصد گردشگران و تهرانی‌ها برای خرید و گشت‌وگذار تبدیل کرده است.

موزه دکتر حسابی

• آدرس: شهر تهران، میدان تجریش، خیابان مقصود بیک (دربندی)، چهارراه حسابی، خیابان حسابی، پلاک ۴۷ (مشاهده روی نقشه)
• فاصله تا کاخ موزه سعدآباد: حدود ۴ کیلومتر (۱۵ دقیقه با خودرو)

موزه دکتر حسابی خانه و محل زندگی استاد محمود حسابی، پدر علم فیزیک نوین ایران، است. این خانه پس از مرمت و حفظ ساختار اصیل خانه، به‌عنوان موزه‌ای کوچک اما ارزشمند در اختیار علاقه‌مندان قرار گرفته است.

خانه‌موزه دکتر حسابی حال‌وهوایی صمیمی و قدیمی دارد. این خانه‌موزه مجموعه‌ای از وسایل شخصی، دست‌نوشته‌ها، کتاب‌ها، ابزارهای علمی، مدارک و افتخارات استاد حسابی را در خود جای داده است و بخش‌هایی از زندگی علمی و خانوادگی او را روایت می‌کند.

بازدیدکنندگان در این موزه نه‌تنها با آثار علمی و پژوهشی این چهره برجسته آشنا می‌شوند، بلکه فرصتی می‌یابند تا از نزدیک با روحیه علمی، سبک زندگی ساده و تلاش‌های بی‌وقفه او برای توسعه دانش در ایران آشنا شوند.

کاخ نیاوران

• آدرس: شهر تهران، میدان شهید باهنر (نیاوران)، مجموعه فرهنگی تاریخی نیاوران (مشاهده روی نقشه)
• فاصله تا کاخ موزه سعد آباد: حدود ۶ کیلومتر (۱۰ دقیقه با خودرو)

کاخ نیاوران یکی از زیباترین و مهم‌ترین مجموعه‌های تاریخی تهران است که در شمال شهر و در دل باغی وسیع و سرسبز قرار دارد. بنای اصلی کاخ در دوران محمدرضا پهلوی ساخته شد و آخرین اقامتگاه رسمی خانواده سلطنتی پیش از انقلاب اسلامی بود. معماری مدرن کاخ با الهام از عناصر ایرانی و اروپایی طراحی شده است؛ همچنین، فضای داخلی آن با تزیینات لوکس، فرش‌های نفیس، تابلوهای ارزشمند و مبلمان اصیل جلوه‌ای خاص دارد.

مجموعه نیاوران شامل چندین عمارت ازجمله کاخ اختصاصی نیاوران، کوشک احمدشاهی، کتابخانه اختصاصی و موزه جهان‌نما می‌شود. هریک از این عمارت‌ها بخشی از تاریخ، هنر و سبک زندگی درباری دوره پهلوی را روایت می‌کنند. امروز این مجموعه به‌عنوان یکی از مقاصد محبوب گردشگری تهران، هرساله میزبان علاقه‌مندان به تاریخ، معماری و هنر است.