ثبت اختراع ملی سامانه ردیابی اصالت فرش دستباف

یک دستاورد ملی در حوزه فناوری‌های نوین و میراث فرهنگی با مشارکت دانشگاه صنعتی امیرکبیر به ثبت رسید که بر اساس آن، هر فرش دست‌باف ایرانی دارای «اثر انگشت دیجیتال» منحصربه‌فرد می‌شود.

پروژه «سامانه هوشمند ثبت، ردیابی و تأیید اصالت فرش دست‌باف ایران» با نام «استارتاپ چمروش» که از سال ۱۳۹۷ در دانشکده مهندسی کامپیوتر دانشگاه صنعتی امیرکبیر آغاز شده بود، پس از هفت سال فعالیت پژوهشی و توسعه‌ای، به ثبت اختراع ملی با عنوان «سیستم ایجاد اثر انگشت منحصربه‌فرد برای فرش دست‌باف» انجامید.

این اختراع با شماره ۱۱۲۸۲۳ در مرکز مالکیت معنوی سازمان ثبت اسناد و املاک کشور به ثبت رسیده و دانشگاه صنعتی امیرکبیر مالک ۲۰ درصد از حقوق آن است. هدف اصلی این نوآوری، حفاظت از اصالت فرش دست‌باف ایرانی و مقابله با جعل و نمونه‌برداری غیرمجاز عنوان شده و نمونه‌ای برجسته از پیوند فناوری‌های پیشرفته با میراث فرهنگی کشور به‌شمار می‌آید.

هر فرش، یک هویت دیجیتال یکتا

در این سامانه، ویژگی‌های منحصربه‌فرد هر فرش، از جمله الگوی گره‌ها و ترکیب رنگ‌ها، با بهره‌گیری از الگوریتم‌های پیشرفته تحلیل می‌شود و برای هر فرش یک اثر انگشت دیجیتال اختصاصی ایجاد می‌گردد.

در اجرای این طرح، فناوری‌هایی نظیر هوش مصنوعی، بلاک‌چین، اینترنت اشیاء، پردازش تصویر و توکن‌سازی دیجیتال به کار گرفته شده است. اثر انگشت دیجیتال به همراه مشخصات و مستندات هر فرش در بستر بلاک‌چین ثبت می‌شود و مبنای صدور گواهی مالکیت دیجیتال قرار می‌گیرد. این فرایند امکان تأیید اصالت، ردیابی، جلوگیری از جعل و افزایش شفافیت در معاملات فرش دست‌باف را فراهم کرده و جایگاه فرش ایرانی را به‌عنوان یک دارایی هنری منحصربه‌فرد تقویت می‌کند.

دست‌اندرکاران پروژه «چمروش» اهمیت این دستاورد را فراتر از یک نوآوری فناورانه می‌دانند و آن را گامی مؤثر در مسیر تحول دیجیتال صنعت فرش دست‌باف ایران ارزیابی می‌کنند؛ تحولی که می‌تواند الگوی تازه‌ای برای خلق ارزش در زنجیره تأمین، فروش و سرمایه‌گذاری این هنر-صنعت اصیل ارائه داده و زمینه تبدیل فرش‌های نفیس ایرانی به دارایی‌های قابل اتکا در اقتصاد خلاق دیجیتال را فراهم سازد.

این پروژه با همکاری موزه فرش ایران و حمایت دفتر نوآوری و فناوری وزارت صنعت، معدن و تجارت اجرا شده و جمعی از اساتید، پژوهشگران و متخصصان در آن مشارکت داشته‌اند. از جمله این افراد می‌توان به امیرحسین روشن‌ضمیر (مخترع طرح و پژوهشگر تحول دیجیتال)، محمد رحمتی (استاد هوش مصنوعی و پردازش تصویر)، مهدی شجری (استادیار فناوری و امنیت اطلاعات دانشگاه تورنتو متروپولیتن)، سروش ضیایی‌نژاد (دانشجوی دکترای دانشگاه ویندزور)، شاهین میرزایی (پژوهشگر فناوری مالی) و محمد خاکبازان (تولیدکننده و صادرکننده فرش دست‌باف) اشاره کرد.

 ثبت این اختراع نشان‌دهنده رویکرد آینده‌نگرانه دانشکده مهندسی کامپیوتر دانشگاه صنعتی امیرکبیر در پیوند میان پژوهش‌های فناورانه و میراث فرهنگی است؛ رویکردی که می‌تواند به ارتقای جایگاه فرش اصیل ایرانی در بازارهای داخلی و جهانی و ایجاد تحول در فرآیندهای تأمین، فروش و صادرات این هنر ملی منجر شود.