تخریب شبانه یخچال تاریخی «کوهانستان» اصفهان

تخریب بخشی از یخچال تاریخی «کوهانستان» اصفهان، به‌عنوان یکی از آخرین نمونه‌های یخچال‌های سنتی در این شهر، نگرانی‌ها از بابت تخریب شبانه آثار تاریخی را تشدید کرده است. ‌

یخچال تاریخی کوهانستان، تنها یخچال از یخچال‌های تاریخی با قدمت دوره قاجار است که به‌تازگی نام آن در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد. در شب‌های گذشته بخشی از این دیوار به دست عوامل ناشناس با استفاه از لودر تخریب شده است.

حسین مقصودی، اصفهان‌پژوه، شنبه دوم اسفندماه در این‌باره گفت:

یخچال کوهانستان به‌عنوان تنها بازمانده از حدود ۵۰ باب یخچال تاریخی شهر اصفهان، ۲ شب پیش دچار تخریب شده و بخشی از ساختار چینه‌ای آن با ماشین‌آلات مکانیکی از بین رفته است. در بازدید میدانی مشخص شد ۳ لایه از چینه‌های بالایی این سازه تخریب شده است. این یخچال در مجموع دارای ۷ چینه و ارتفاعی حدود ۷ متر و نیم بوده که اکنون بخش فوقانی آن آسیب دیده است. آثار به‌جامانده نشان می‌دهد تخریب با ابزار دستی انجام نشده و احتمال استفاده از بیل مکانیکی وجود دارد. با توجه به وضعیت فعلی، در صورت نبود حفاظت مستمر، امکان گسترش آسیب در بخش‌های باقی‌مانده نیز وجود دارد.

این اصفهان‌پژوه با اشاره به جایگاه تاریخی یخچال‌های سنتی افزود:

پیش از ورود صنعت برق، تامین و نگهداری یخ در شهرهای کویری و گرمسیر از طریق سازه‌های بومی انجام می‌شد. یخچال‌ها با بهره‌گیری از دیوارهای قطور خشتی، چاله‌های عمیق و سایه‌اندازهای بلند، امکان ذخیره یخ در فصل سرد و استفاده از آن در تابستان را فراهم می‌کردند.

مقصودی درباره یخچال تاریخی کوهانستان ادامه داد:

براساس منابع تاریخی، در محدوده شهر اصفهان حدود ۵۰ باب یخچال وجود داشته است که هر ۱ بخشی از نیاز محلات را تامین می‌کرده‌اند، اما امروز تنها ۱ نمونه از آن‌ها باقی مانده و آن یخچال کوهانستان است. این بنا در محدوده خیابان شهید حجازی و خیابان شهید بهشتی‌نژاد در منطقه آتشگاه قرار دارد و از نظر معماری خشتی و شیوه ساخت چینه‌ای، نمونه‌ای شاخص از فناوری بومی در سازگاری با اقلیم اصفهان محسوب می‌شود.

مقصودی درباره وضعیت حقوقی بنا تاکید کرد:

حدود ۲ سال پیش پیگیری‌هایی برای ثبت ملی این اثر انجام و در نهایت یخچال کوهانستان در فهرست آثار ملی ثبت شد. موضوع حفاظت و ساماندهی آن به دستگاه‌های مسئول اعلام شده است. با توجه به ثبت ملی بنا، هرگونه اقدام عمرانی یا مداخله در محدوده آن نیازمند رعایت ضوابط میراث فرهنگی است و نظارت مستمر بر وضعیت اثر ضرورت دارد.

 امیر کرم‌زاده، مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان اصفهان به موضوع تخریب یخچال کوهانستان اشاره کرد و گفت:

موضوع تخریب بخشی از یخچال کوهانستان در حال بررسی است و اقدامات قانونی لازم در این زمینه انجام می‌شود. به‌محض اطلاع از موضوع، کارشناسان میراث فرهنگی از محل بازدید کردند و بررسی‌های فنی برای تعیین میزان و علت تخریب در دستور کار قرار گرفت.

مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی در ادامه بیان کرد:

یخچال کوهانستان از آثار ثبت‌شده در فهرست آثار ملی است و هرگونه مداخله در حریم و محدوده آن بدون هماهنگی با میراث فرهنگی تخلف محسوب می‌شود. در صورت احراز تخلف، موضوع از طریق مراجع قانونی پیگیری خواهد شد و با عوامل احتمالی برخورد می‌شود. حفاظت از آثار تاریخی نیازمند همکاری همه دستگاه‌های اجرایی و مدیریت شهری است و صیانت از بناهای ثبت‌شده بر اساس ضوابط قانونی انجام می‌شود.

کرم‌زاده درباره اقدامات بعدی خاطرنشان کرد:

پس از جمع‌بندی گزارش کارشناسی، درباره نحوه مرمت و استحکام‌بخشی بنا تصمیم‌گیری می‌شود و در صورت نیاز طرح مرمتی تهیه و اجرا خواهد شد. نظارت بر آثار تاریخی به‌صورت مستمر انجام می‌شود و در موارد بروز آسیب، اقدامات حفاظتی در چارچوب قانون پیگیری خواهد شد.

سید روح‌الله سیدالعسگری، معاون میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان اصفهان براساس گزارش های دریافتی، یکی از مالکان زمین را مسبب تخریب یخچال کوهانستان معرفی کرد. او همچنین با اشاره به تخریب ۳۰ تا ۴۰ درصدی این بنا، از پیگیری شکایت رسمی این سازمان علیه متخلفان از طریق مراجع قانونی خبر داد.

بنابر آخرین گزارش‌های موجود هنوز زمان دقیق تخریب یخچال کوهانستان مشخص نیست و بررسی‌های دستگاه‌های مسئول برای اطلاع از ابعاد موضوع ادامه دارد، اما انتظار می‌رود پیش از آن‌که این بنا همچون «حمام خسروآغا» و «مسجد کازرونی» به‌صورت شبانه تخریب شود، مسئولان مربوطه در میرات فرهنگی و شهرداری برای حفظ این آثار تاریخی اقدام کنند.