از گرانی سوخت تا لغو پروازها؛ صنعت هوانوردی با چه بحرانی روبه‌رو است؟

افزایش شدید قیمت سوخت هواپیما و رشد هزینه‌های عملیاتی، نرخ بلیط پروازهای داخلی را بالا برده و دسترسی مسافران به سفر هوایی را دشوار کرده است؛ وضعیتی که فعالان گردشگری درباره پیامدهای آن برای اقتصاد استان هشدار می‌دهند.

یافته‌های مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی در گزارشی با عنوان «آسیب‌شناسی لوکس‌انگاری حمل‌ونقل هوایی در قوانین و مقررات کشور» نشان می‌دهد که افزایش هزینه سفرهای هوایی، دسترسی بخش گسترده‌ای از جامعه به این شیوه حمل‌ونقل را محدود کرده است. بر اساس این گزارش، رشد نرخ بلیط هواپیما در مقایسه با سایر شیوه‌های حمل‌ونقل، تقاضا برای پروازهای داخلی را تحت تاثیر قرار داده و امکان استفاده از این خدمات را برای گروه‌های بیشتری از مردم دشوار کرده است.

کاهش تقاضای پروازها، تهدیدی برای دسترسی هوایی شهرهای ایران

کاهش تقاضای سفرهای هوایی می‌تواند صرفه اقتصادی برقراری پرواز در مسیرهای مختلف را هم کاهش دهد. با افت تعداد مسافران، شرکت‌های هواپیمایی انگیزه کمتری برای حفظ یا توسعه مسیرهای کم‌تقاضا خواهند داشت؛ مسئله‌ای که دسترسی هوایی شهرهای دور از پایتخت را با محدودیت بیشتری روبه‌رو می‌کند.

پیامدهای این وضعیت به شرکت‌های هواپیمایی و فرودگاه‌ها محدود نمی‌شود و می‌تواند فعالیت بخش‌های مختلف گردشگری، سرمایه‌گذاری و اقتصاد شهرهایی مانند یزد را نیز تحت تاثیر قرار دهد.

محمد مهدی رجایی ‌فرد، رئیس انجمن دفاتر خدمات مسافرتی استان یزد، با اشاره به انتقاد شهروندان از قیمت پروازها، درباره عوامل موثر بر نرخ‌گذاری بلیط هواپیما توضیح داده است. او تاکید می‌کند که بررسی این موضوع به شناخت ساختار هزینه‌های صنعت هوانوردی نیاز دارد.

چه عواملی قیمت بلیط هواپیما را تعیین می‌کنند؟

رجایی ‌فرد توضیح می‌دهد که قیمت بلیط هواپیما صرفا بر اساس مسافت جغرافیایی محاسبه نمی‌شود و نرخ‌گذاری در این صنعت به بهای تمام‌ شده «ساعت ـ صندلی» وابسته است. به گفته او، ۵ عامل اصلی در محاسبه این هزینه نقش دارند.

نخستین عامل، هزینه تعمیر و نگهداری ناوگان است که کاملا ارزی محسوب می‌شود و از نوسانات نرخ ارز آزاد تاثیر می‌پذیرد. هزینه سوخت هم یکی دیگر از متغیرهای مهم در محاسبه قیمت نهایی بلیط است. رجایی ‌فرد هزینه خدمات زمینی یا هندلینگ و عوارض فرودگاهی را از دیگر عوامل موثر بر نرخ پروازها می‌داند. هزینه کترینگ و پذیرایی مسافران، مخارج اداری، بیمه‌های بین‌المللی و راندمان ناوگان نیز در کنار این موارد، هزینه نهایی پرواز را شکل می‌دهند.

طبق استانداردهای بین‌المللی و بازرگانی هوانوردی، حداقل زمان محاسبه یک لگ پروازی، یک ساعت در نظر گرفته می‌شود. برای نمونه، هزینه مسیر تهران به اصفهان با وجود زمان پرواز حدود ۵۰ دقیقه، بر مبنای یک ساعت محاسبه می‌شود؛ در حالی که پرواز یزد با زمان تقریبی ۷۵ دقیقه، از این حداقل زمانی فراتر می‌رود و هزینه بیشتری دارد.

قیمت سوخت هواپیما از ۶۰۰ به بیش از ۷۲ هزار تومان رسید

یکی از عوامل اصلی افزایش هزینه پروازها در سال جاری، رشد چشمگیر قیمت سوخت هواپیما بوده است. رجایی‌فرد با اشاره به روند تغییر نرخ سوخت می‌گوید قیمت هر لیتر سوخت یارانه‌ای هواپیما در سال‌های گذشته ۶۰۰ تومان بود که ابتدا به ۱۴ هزار تومان و سپس به ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومان رسید. این رقم در ماه‌های اخیر به ۷۲ هزار و ۴۰۰ تومان افزایش یافته است.

بر این اساس، قیمت سوخت نسبت به نرخ پایه ۶۰۰ تومانی، بیش از ۱۲۰ برابر شده است. رئیس انجمن دفاتر خدمات مسافرتی یزد همچنین نوسانات نرخ ارز و شرایط جنگی منطقه را از عوامل موثر بر افزایش هزینه سوخت در سطح منطقه می‌داند و درباره تداوم روند صعودی هزینه‌ها در سال آینده هشدار می‌دهد.

به گفته او، هزینه سوخت برای هر ساعت پرواز مسافر در هواپیماهای کوچک از حدود ۱۵۰ هزار تومان به بیش از ۲ میلیون و ۲۹۱ هزار تومان رسیده است.

یزد؛ نمونه‌ای از گرانی بلیط پروازهای داخلی

وضعیت پروازهای یزد نمونه‌ای از تاثیر افزایش هزینه‌های عملیاتی بر نرخ بلیط در مسیرهای داخلی است؛ به‌طوری‌که قیمت‌های مصوب برخی مسیرهای این استان به بیش از ۱۳ میلیون تومان رسیده است. به گفته رجایی ‌فرد هم‌زمانی افزایش قیمت سوخت با هزینه‌های ارزی تعمیرات اساسی و تامین قطعات، انجمن شرکت‌های هواپیمایی را به تعیین نرخ‌های مصوب جدید برای مسیرهای پروازی یزد واداشته است.

بر اساس اظهارات او، نرخ مصوب مسیر «یزد ـ تهران» ۱۳ میلیون و ۷۶۲ هزار تومان و مسیر «مشهد ـ یزد» ۱۵ میلیون و ۸۲۵ هزار تومان تعیین شده است. با این حال، او معتقد است این قیمت‌ها با توان اقتصادی بخش بزرگی از جامعه تناسب ندارد و بازار نیز ظرفیت پذیرش چنین نرخ‌هایی را ندارد.

به گفته رئیس انجمن دفاتر خدمات مسافرتی یزد، شرکت‌های هواپیمایی و چارترکنندگان برای جلوگیری از خالی ماندن صندلی‌ها، بلیط‌ها را با قیمت‌هایی پایین‌تر از سقف مصوب عرضه می‌کنند. نرخ فروش بلیط در مسیر تهران حدود ۱۰ میلیون تومان و در مسیر مشهد بین ۱۰ تا ۱۲ میلیون تومان اعلام شده است.

چرا قیمت پروازهای یزد با شیراز قابل مقایسه نیست؟

رئیس انجمن دفاتر خدمات مسافرتی یزد معتقد است مقایسه مستقیم قیمت پروازهای این استان با شهرهایی مانند شیراز، تفاوت شرایط بازار و میزان تقاضا را نادیده می‌گیرد. به گفته رجایی ‌فرد، شیراز به‌عنوان یکی از قطب‌های گردشگری و پروازی کشور، گردشگران حوزه سلامت از کشورهای حاشیه خلیج فارس را میزبانی می‌کند و از سوی دیگر، در مسیرهای بین‌المللی شرکت‌های هواپیمایی خارجی و داخلی قرار دارد.

حجم بالای رفت‌وآمد بین‌المللی و درآمد ارزی حاصل از آن، امکان عرضه صندلی‌های بیشتر را در مسیرهای منتهی به شیراز فراهم کرده است. در چنین شرایطی، شرکت‌های هواپیمایی برای تکمیل ظرفیت پروازها با یکدیگر رقابت قیمتی دارند؛ شرایطی که به گفته این فعال گردشگری، در مسیرهای پروازی یزد وجود ندارد.

گرانی پروازها به دفاتر خدمات مسافرتی و گردشگری یزد آسیب زد

افزایش هزینه‌های پرواز و کاهش قدرت خرید مسافران، هم‌زمان ۲ سوی بازار سفر را تحت فشار قرار داده است. از سویی، شهروندان، بیماران و گردشگرانی که برای سفر هوایی به یزد یا خروج از این استان به پرواز نیاز دارند، با هزینه بیشتری روبه‌رو شده‌اند و از سوی دیگر، شرکت‌های هواپیمایی، چارترکنندگان و دفاتر خدمات مسافرتی با کاهش فروش و زیان مالی مواجه شده‌اند.

رجایی‌فرد با اشاره به جایگاه دفاتر خدمات مسافرتی به‌عنوان واسطه میان مسافران و شرکت‌های هواپیمایی معتقد است که این مجموعه‌ها از افزایش قیمت بلیط سودی نمی‌برند و به دلیل کاهش توان خرید مردم، با افت تقاضا و ریزش مشتریان مواجه شده‌اند.

او ابلاغ ماهانه نرخ سوخت به شرکت‌های هواپیمایی را نیز یکی از مشکلات این بازار می‌داند؛ زیرا تغییر مداوم هزینه‌ها، امکان پیش‌بینی قیمت‌ها و برنامه‌ریزی برای فروش بلیط، تهیه بسته‌های سفر و اجرای تورهای گردشگری را دشوار می‌کند.

به گفته این فعال گردشگری، بی‌ثباتی قیمت‌ها بر ورود مسافر به استان تاثیر گذاشته و هتل‌ها، اقامتگاه‌های بوم‌گردی، راهنمایان تور و سایر فعالان گردشگری یزد را نیز متضرر کرده است. او لغو مکرر پروازها را از دیگر پیامدهای این وضعیت عنوان می‌کند.

راهکار فعالان گردشگری برای حفظ پروازهای یزد چیست؟

رئیس انجمن دفاتر خدمات مسافرتی یزد با تاکید بر ضرورت حفظ ارتباط هوایی این استان تاریخی و صنعتی، از دولت، مجلس و وزارت راه و شهرسازی می‌خواهد برای مدیریت هزینه‌های پرواز و حمایت از مسیرهای کم‌تقاضا اقدام کنند.

به گفته رجایی‌فرد، بازنگری در فرمول قیمت‌گذاری سوخت هواپیما، تعیین بازه‌های زمانی مشخص برای اعلام نرخ‌ها، مدیریت نوسانات ارزی هزینه‌های ناوگان و تدوین بسته‌های حمایتی هدفمند، از جمله اقداماتی هستند که می‌توانند به بهبود شرایط بازار کمک کنند.

او معتقد است برخورد با دفاتر خدمات مسافرتی یا شرکت‌های هواپیمایی راه‌حل این بحران نیست و سیاست‌گذاری در حوزه هزینه‌های عملیاتی و نرخ سوخت باید در اولویت قرار گیرد. اجرای این راهکارها می‌تواند به افزایش امکان برنامه‌ریزی برای فعالان سفر، بهبود دسترسی مسافران به پروازها و کاهش فشار بر صنعت گردشگری یزد کمک کند.

چطور بلیط هواپیما را با قیمت مناسب‌تری بخریم؟

با افزایش هزینه سفرهای هوایی، مقایسه قیمت بلیط‌ها و بررسی گزینه‌های مختلف اهمیت بیشتری پیدا کرده است. مسافران می‌توانند برای مشاهده تمامی پروازها در مسیرهای مختلف و انتخاب گزینه متناسب با بودجه خود، به سایت بوکینگ مراجعه کنند و نرخ بلیط شرکت‌های هواپیمایی را با یکدیگر مقایسه کنند. این کار به آن‌ها کمک می‌کند با بررسی زمان پرواز و قیمت‌ها، انتخاب آگاهانه‌تری برای سفر خود داشته باشند.